Σωκράτης Φάμελλος: Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ έχει πολιτική πρόταση για την επόμενη μέρα, χωρίς εξαρτήσεις από συμφέροντα και παραγοντισμούς (βίντεο)

Συνέντευξη του προέδρου της Κοινοβουλευτικής Ομάδας ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ στην εκπομπή του «NEWSBOMB.GR» «MEETING POINT» με τη δημοσιογράφο Όλγα Τρέμη...

Ακολουθεί η συνέντευξη Σωκράτη Φάμελλου στην Όλγα Τρέμη

• O. ΤΡΕΜΗ: Κυρίες και κύριοι γεια σας. Καλεσμένος μας ο κ. Σωκράτης Φάμελλος, Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία. Συγχαρητήρια κ. Φάμελλε για την εκλογή σας, την ομόφωνη εκλογή σας και ξεκινώ ουσιαστικά γιατί αντιλαμβάνομαι ότι είναι ένας δύσκολος ρόλος σε μια σημαντική περίοδο για το ΣΥΡΙΖΑ. Επομένως το ερώτημα που μου έρχεται στο μυαλό, είναι αν έχετε καθαρό τι ήταν εκείνο το οποίο έφταιξε και οδηγηθήκατε σε αυτήν τη διπλή εκλογική συντριβή.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Κατ` αρχάς να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση στο “Meeting Point” κα Τρέμη, σας ευχαριστώ ιδιαίτερα. Για να μπω κατευθείαν στις απαντήσεις, πρέπει να σας ευχαριστήσω και για τα συγχαρητήρια, για μια πολύ δύσκολη και υπεύθυνη θέση σε μια κρίσιμη περίοδο. Έχουμε αναλάβει μια πολύ μεγάλη ευθύνη όλα τα μέλη του Προεδρείου της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, γιατί πρέπει ταυτόχρονα να διαχειριστούμε τ’ αποτελέσματα της διπλής εκλογικής ήττας, όπως περιγράψατε, αλλά ταυτόχρονα και ν’ αποδείξουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ υπάρχει, ότι λειτουργεί, ότι είναι εν ζωή.

• O. ΤΡΕΜΗ: Αλληλένδετα είναι αυτά, αλλά το δικό μου το ερώτημα είναι τι έφταιξε, γιατί αυτό αν θέλετε οδηγεί και στο δέον γενέσθαι μ’ έναν τρόπο.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Για να πω με μια λέξη το τι έφταιξε, υπήρξε ένα σοβαρό έλλειμμα εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, το οποίο διαμορφώθηκε κι από ελλείμματα της πολιτικής μας πρότασης. Διαμορφώθηκε κι από σοβαρά ελλείμματα της κομματικής μας λειτουργίας, δηλαδή της απεύθυνσής μας στην κοινωνία, του εργαλείου συνομιλίας με την κοινωνία και βέβαια, σ’ ένα βαθμό, και από λάθη και αμέλειες στελεχών μας που έδωσαν και δικαιώματα.

Αλλά δε θα μείνω μόνο στο ό,τι εκμεταλλεύθηκε ο αντίπαλος. Είναι γεγονός ότι υπάρχει μια υπεροπλία αυτήν τη στιγμή του κ. Μητσοτάκη αλλά νομίζω ότι υπάρχουν θέματα σ’ εμάς, τα οποία πρέπει να λυθούν.

• O. ΤΡΕΜΗ: Βάλατε ουσιαστικά τους άξονες μιας συζήτησης που θέλω να πιστεύω ότι θα είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Θα μου επιτρέψετε όμως σ’ αυτό το σημείο να κάνω ένα time out, δηλαδή να σας πάω λίγο στην επικαιρότητα και αμέσως μετά θα επανέλθουμε σ’ αυτό, στο διάλογο που άνοιξε. Συνάντηση με την κα Κεραμέως και τον κ. Λιβάνιο. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ καταλαβαίνω ότι διαφωνεί με την κυβερνητική πρόταση που λέει κανένα κριτήριο, να ψηφίζουν πλέον όσοι εκ των ομογενών μας είναι γραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους, θεωρεί ότι είναι ελλιπείς, έχετε τη δική σας πρόταση και θέλω να σας ρωτήσω αν παρά ταύτα υπάρχουν περιθώρια για διαβούλευση και μία αν θέλετε, κοινή τελική στάση.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Σαφέστατα υπάρχουν, θέλω να είμαι ξεκάθαρος. Εξάλλου, ένα από τα ζητήματα που έθεσα στην κα Κεραμέως, είναι ότι χρειαζόμαστε χώρο και χρόνο διαλόγου. Δηλαδή αν η κυβέρνηση θέλει πράγματι να υπάρχει σύνθεση, αν είχαμε τον απαραίτητο χρόνο και δεν μπει στη Βουλή χωρίς διάλογο, γιατί υπάρχει μια σκέψη να μπει στη Βουλή πολύ γρήγορα η ρύθμιση αυτή, τότε πράγματι πρέπει να υπάρχει σύνθεση. Εμείς θέλουμε να υπάρχει σύνθεση.

Γιατί πρέπει να σας πω ότι δεν ξεκινήσαμε από διαφωνία, ξεκινήσαμε από συμφωνία. Και θέλω αυτό να είναι ξεκάθαρο. Ο ΣΥΡΙΖΑ θέλει όλοι οι Έλληνες του εξωτερικού να συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία, ή τουλάχιστον να υπάρχει η δυνατότητα να συμμετέχουν.

• O. ΤΡΕΜΗ: Αυτό το θέλουν όλοι απ’ ό,τι καταλαβαίνω, αλλά η ρύθμιση στην οποία καταλήξατε περίπου ομόφωνα, η προηγούμενη εννοώ, απεδείχθη στην πράξη ότι δεν είναι λειτουργική.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Δεν ήταν δική μας ρύθμιση όμως.

• O. ΤΡΕΜΗ: Ναι, αλλά δώσατε το πράσινο φως, όλοι σχεδόν.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Ναι, συμφωνήσαμε όλοι και αναλαμβάνουμε την ευθύνη. Αλλά πώς προέκυψε αυτό; Επειδή η κυβέρνηση θέλησε να ξεκινήσει ένα διάλογο μόνο για το εκλέγειν και όχι για το εκλέγεσθαι. Ήρθε μετά και το ΚΚΕ στη συζήτηση και έβαλε κάποιους όρους και ήταν πολύ περιοριστικό και δεν ήταν αποτελεσματική η ρύθμιση, πράγματι. Δε θέλω να πω ότι ήταν αποτυχημένη, αλλά δεν ήταν αποτελεσματική.

Αν είχε ακολουθηθεί η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ που έλεγε ότι μπορούν όλοι οι απόδημοι να έχουν ταυτόχρονα και τα δικαιώματα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι όπως κάνει η Ιταλία, η Γαλλία, η Πορτογαλία, θα είχαμε λύση. Εμείς το υπενθυμίσαμε αυτό, χωρίς να λέμε ότι δεν καθόμαστε για διάλογο, προς θεού. Αλλά δεν πρέπει να είναι μόνο εκλογικό ακροατήριο οι Έλληνες του εξωτερικού.

• O. ΤΡΕΜΗ:: Θέτετε και μια δεύτερη προϋπόθεση. Σε αυτό τι σας είπε η κα Κεραμέως, είναι κάτι το οποίο το συζητά η κυβέρνηση από τη δική της πλευρά;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Η πρώτη τοποθέτηση της κυβέρνησης, αισθάνομαι ότι είναι, ας λύσουμε το ένα και βλέπουμε για το άλλο. Αλλά, σε κάθε περίπτωση, δε θα μιλήσω εγώ για λογαριασμό της κυβέρνησης. Θα μιλήσουν η Νέα Δημοκρατία και η κα Κεραμέως.

• O. ΤΡΕΜΗ: Εγώ σάς ρώτησα τι καταλάβατε από τη συνάντηση, τέλος πάντων.Πάμε τώρα σ’ ένα άλλο θέμα, σ’ αυτό που ονομάζουμε «τρέχοντα». Ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Τι ισχύει τελικά για τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ; Αυτό που είπε ο Αλέξης Τσίπρας, ότι δηλαδή «συζητώ ιδιωτικά Πανεπιστήμια αν είναι επιπέδου Harvard»; Ή αυτό το οποίο λέει το Τμήμα Παιδείας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ με επικεφαλής τον κ. Φίλη, «όχι, αποκλειστικά και μόνο δημόσια Πανεπιστήμια»; Τι λέει ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ; Γιατί είναι δυο διαφορετικά πράγματα.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Όχι, δεν είναι δυο διαφορετικά.

• O. ΤΡΕΜΗ: Απολύτως.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Έτσι κι αλλιώς το πρόγραμμά μας είναι απολύτως ξεκάθαρο. Η συζήτηση η οποία γίνεται στην Ελλάδα σήμερα δεν είναι για να έχουμε ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Δυστυχώς η συζήτηση που γίνεται στην Ελλάδα σήμερα, από αυτούς που επιδιώκουν τη συζήτηση, είναι για να υποβαθμίσουμε τα δημόσια Πανεπιστήμια.

• O. ΤΡΕΜΗ: Τώρα εσείς μιλάτε για το κίνητρο, αλλά εγώ σας ρωτώ για τη ρύθμιση αυτή καθαυτή, ιδιωτικό Πανεπιστήμιο. Διότι βγήκε κι ένας Βουλευτής στο Κιλκίς που λέει ότι αυτό θα ήταν λύση για τα χαμηλά και μεσαία στρώματα και θα έβαζε κι ένα φρένο στη φοιτητική μετανάστευση. Έχετε κάποια άλλη άποψη;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Την έχω παρακολουθήσει τη συζήτηση αυτή. Να σας πω την αλήθεια, εγώ θα έλεγα ότι, για να βάλουμε ένα φρένο στο κόστος των οικογενειών και στο ότι οι Έλληνες φοιτητές πηγαίνουν σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού για να βρουν μια λύση στην αγωνία των σπουδών, θα μπορούσαμε πρώτα απ’ όλα να λύσουμε.. .

• O. ΤΡΕΜΗ: Πηγαίνουν στα Βαλκάνια, πηγαίνουν στην Κύπρο, γιατί όχι κι εδώ;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:  Θα μπορούσαμε πρώτα απ’ όλα να λύσουμε το θέμα για την ελάχιστη βάση εισαγωγής. Υπάρχει μια πολύ πιο εύκολη λύση: Είδατε πιθανόν μια αριστούχα μαθήτρια που δε μπόρεσε στην Αρχιτεκτονική λόγω της ελάχιστης βάσης εισαγωγής στο Σχέδιο. Λέω ότι υπάρχουν πιο εύκολες λύσεις.

• O. ΤΡΕΜΗ: Πάτε να μου ξεγλιστρήσετε τώρα..

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Όχι.

• O. ΤΡΕΜΗ: Είναι αυτό που λέμε έτερον εκάτερον. Μπορούν να γίνουν και τα δύο, αυτό εννοώ.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Ναι, αλλά εγώ σάς λέω ότι η κυβέρνηση που προωθεί τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια, υποβαθμίζει ταυτόχρονα τα δημόσια. Και αυτό μάς ανησυχεί. Αν υπήρχε δηλαδή μια πολιτική εξασφάλιση των δημοσίων Πανεπιστημίων, των προσλήψεων, των χρηματοδοτήσεων, μπορεί να άνοιγε η συζήτηση.

• O. ΤΡΕΜΗ: Δε θα είχατε αντίρρηση.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Όχι, αντίρρηση θα είχαμε, αλλά μπορεί ν’ άνοιγε μια συζήτηση.

• O. ΤΡΕΜΗ: Ο κ. Τσίπρας πώς το είπε αυτό το πράγμα, που λέει «αν μιλάμε για Πανεπιστήμια επιπέδου Harvard γιατί όχι;».

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εγώ θεωρώ ότι αυτή τη στιγμή η συζήτηση είναι κακόπιστη. Πρώτα απ’ όλα γιατί γίνεται και για την πιθανότητα κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, αλλά βασικά γιατί κρύβει από πίσω την υποβάθμιση του δημόσιου Πανεπιστημίου. Αυτό μου δείχνουν όλα τα δεδομένα. Σας είπα το παράδειγμα της αριστούχου μαθήτριας που δε μπόρεσε να μπει στην Αρχιτεκτονική Αθήνας.

• O. ΤΡΕΜΗ: Επιστρέφουμε τώρα στα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Είχατε την ευκαιρία να μιλήσετε με τον Αλέξη Τσίπρα; Έχετε αντιληφθεί τους λόγους τους πολιτικούς, τους ανθρώπινους που τον οδήγησαν σε αυτή τη συγκεκριμένη απόφαση; Έχω μια σκέψη που θα σας την πω όμως μετά.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Κοιτάξτε, εμείς έχουμε βρεθεί προφανώς και στην προετοιμασία της συζήτησης για της προγραμματικές δηλώσεις και μέσα στα όργανα. Γιατί ο Αλέξης Τσίπρας ήταν και στη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας.

Οφείλω να σας πω ότι η άποψή του είναι ακριβώς αυτό που εξέφρασε δημόσια. Παρ’ ό,τι το βράδυ της Κυριακής των εκλογών δήλωσε ότι θα είναι παρών, εννοώ ενεργά συμμετέχων στις διαδικασίες, και στην επιβεβαίωση της νέας πολιτικής ηγεσίας, αισθάνθηκε τις μέρες που πέρασαν και κατεγράφη λίγο μέσα του το αποτέλεσμα των εκλογών, ότι πρέπει να κάνει στην άκρη για ν’ αφήσει ένα νέο κύμα στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

Είναι ακριβώς όπως το είπε. Νομίζω είναι πολύ σημαντικό ότι είπε όμως ότι θα παραμείνει πολιτικά ενεργός. Γιατί είναι ένα πολιτικό κεφάλαιο που νομίζω δεν πρέπει να χαθεί.

• O. ΤΡΕΜΗ:Αυτό θα σας το ρωτήσω αμέσως μετά, αφού σας ζητήσω προηγουμένως μια διευκρίνιση: Δεν ήταν κι ένα είδος αναγνώρισης αδιεξόδου, ότι δηλαδή το συγκεκριμένο κόμμα, με τον τρόπο που είναι διαρθρωμένο, με τον τρόπο που λειτουργεί, δεν έχει καλές πιθανότητες να επανέλθει σε τροχιά κόμματος εξουσίας;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Αν ξαναγυρίσουμε λίγο στην πρώτη σας ερώτηση και χρησιμοποιήσω αυτό που σας είπα, ότι υπήρχε έλλειμμα εμπιστοσύνης στο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές, αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης αποτυπώνεται σ’ ένα βαθμό και στον Αλέξη Τσίπρα, στο βαθμό που και τα πρόσωπα εκφράζουν και εκπροσωπούν τις πολιτικές.

Ο Αλέξης Τσίπρας πρακτικά αποκαθιστά και καλύπτει το κενό του ελλείμματος εμπιστοσύνης, λέγοντας ότι «δε θα είμαι εγώ μπροστά, θ’ αφήσω χώρο για να υπάρξει αυτή η ανάκτηση εμπιστοσύνης που είναι απαραίτητη». Γιατί χρειάζεται η ελληνική κοινωνία αυτήν την πρόταση, όχι για να υπάρχει ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ως κομματική οντότητα, γιατί χρειάζεται να υπάρχει μια τέτοια προοπτική στην κοινωνία.

• O. ΤΡΕΜΗ: Όσον αφορά τον κ. Τσίπρα, έχω να σας ρωτήσω και κάτι άλλο: Κατά τη γνώμη σας αποσύρθηκε οριστικά από τη μάχιμη πολιτική; Και αυτό το ρωτώ γιατί βλέπω ότι σε μεγάλη μερίδα οπαδών του ΣΥΡΙΖΑ, υπάρχει μια ισχυρή προσδοκία για επιστροφή του.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Στην Αριστερά δεν είμαστε τόσο προσωποκεντρικοί όπως είναι τα υπόλοιπα αστικά κόμματα. Ας το περιγράψω έτσι, συγχωρέστε με για τους ορισμούς, είναι λίγο τυπικοί και λίγο παλαιοί..

• O. ΤΡΕΜΗ: Γενικώς ισχύει, θα σας διακόψω τώρα. Γενικώς ισχύει, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση ισχύει το ανάποδο, δηλαδή ότι ΣΥΡΙΖΑ ίσον Τσίπρας και Τσίπρας ίσον ΣΥΡΙΖΑ.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εντάξει, δε μπορώ να υποτιμήσω λοιπόν το έργο που έχει κάνει ο Αλέξης Τσίπρας και το τι εκπροσωπεί. Κοιτάξτε, αν σας μιλήσω και ως συνεργάτης του και ως οπαδός του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, γιατί εγώ είμαι και μέλος και υποστηρίζω το ΣΥΡΙΖΑ επί της ουσίας, θα ήθελα να μη χαθεί το κεφάλαιο του Αλέξη Τσίπρα. Και το λέω και ως συνεργάτης του, το έχω πει πολλές φορές, δεν μπορεί αυτό το πολιτικό κεφάλαιο να μείνει ανεκμετάλλευτο.

• O. ΤΡΕΜΗ: Το είπατε ήδη, ότι «δε μπορώ να δεχθώ ότι αποστρατεύεται σε αυτή την ηλικία και με αυτή τη δυναμική».

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Ναι, το έχω πει αυτό, αυτήν την άποψη.

• O. ΤΡΕΜΗ:: Αλλά, επιτρέψτε μου όμως να σας πω ότι, άλλο ενεργός μάχιμη πολιτική και άλλο παρίσταμαι κατά περίπτωση και κατά περίπτωση λέω τη γνώμη μου. Είναι δυο εντελώς διαφορετικά πράγματα και η δική μου η ερώτηση αφορούσε το πρώτο σκέλος.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Νομίζω ότι είναι πάρα πολύ νωρίς για να πούμε κάτι τέτοιο.

• O. ΤΡΕΜΗ: Πάντως δε μπορεί κανείς ν’ αποκλείει τίποτα.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Δεν ξέρει κανείς τι θα φέρει η ζωή, νομίζω ότι είναι πολύ έντονο το αποτύπωμα, το πλήγμα, η ρωγμή που υπάρχει αυτήν τη στιγμή και δεν μπορούμε να κάνουμε τέτοιες υποθέσεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ πρέπει να έχει μια νέα πολιτική ηγεσία η οποία ταυτόχρονα απαντά και στα δυο ερωτήματα που σας έθεσα στην αρχή, πολιτική πρόταση και κόμμα. δε φτάνει μόνο το πρόσωπο.

• O. ΤΡΕΜΗ: Ως προς την πολιτική πρόταση, μήπως ο ΣΥΡΙΖΑ είχε δημιουργήσει ένα σκιάχτρο της επάρατης Δεξιάς την ώρα που η ίδια η Δεξιά, η Νέα Δημοκρατία δηλαδή μετακινείτο και εμφανώς και θορυβωδώς προς το κέντρο και ενώ ταυτόχρονα άλλαζαν και άρδην οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που σάς είχαν οδηγήσει στη μάχη του 2015; Τότε υπήρχε μια αντίδραση μνημονιακής οργής ας το πούμε, γιατί αλλιώς θα πρέπει να φανταστούμε ότι όλος ο κόσμος εν μια νυκτί έγινε αριστερός, που δε νομίζω να συμβαίνει.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:: Έχετε βάλει πολλά θέματα μαζί, προσπαθώ να σημειώσω. Λοιπόν, το «σκιάχτρο της Δεξιάς» κατ` αρχάς: Όπως θα γνωρίζετε, την προηγούμενη τετραετία εγώ ήμουν υπεύθυνος για τα θέματα Περιβάλλοντος και Ενέργειας στο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Είχα την ευθύνη του Τομέα που περιέγραψε και ποσοτικοποίησε τα υπερκέρδη.

Οι άνθρωποι, οι οποίοι ποσοτικοποιούν τα δισεκατομμύρια που φεύγουν από την αγορά συνολικά και από τα νοικοκυριά και από τις επιχειρήσεις για να πάνε στα ταμεία 4 ή 6 επιχειρήσεων, δεν μπορούν παρά να μιλούν για τα υπερκέρδη όσο και αν αυτό φαίνεται ότι είναι μια μονοθεματική καταγγελία προς τη Νέα Δημοκρατία. Ναι, συμφωνώ ότι, όσο μιλάμε για τα υπερκέρδη και την ακρίβεια, είναι σα να καταγγέλλουμε μονοθεματικά τη Νέα Δημοκρατία, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα.

• O. ΤΡΕΜΗ: Όχι, δεν αναφέρομαι σε αυτό, αναφέρομαι σε απόψεις του τύπου ότι η Νέα Δημοκρατία είναι Ακροδεξιά. Η Νέα Δημοκρατία όπως προκύπτει και από την ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων που συνελλέγησαν στο exit poll, αλλά όχι μόνο, και από δημοσκοπήσεις την ίδια εικόνα έχουμε, έχει κατακτήσει ένα μεγάλο κομμάτι του κέντρου και έχει και εισροές, λιγότερες βεβαίως και από την Αριστερά. Άρα μπορεί κανένας να χαρακτηρίζει αυτό το κόμμα ακροδεξιό;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Θα ολοκληρώσω την απάντηση λοιπόν. Η Νέα Δημοκρατία υλοποιούσε κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής της μια μεγάλη αναδιανομή εις βάρος της επιχειρηματικότητας και της κοινωνίας. Μάζευαν λίγοι στα ταμεία τους λεφτά, ενώ ταυτόχρονα είχε ένα προφίλ που το ενισχύει ο κ. Μητσοτάκης τώρα του εκσυγχρονιστή ή του Κεντρώου ή του φιλελεύθερου, το είπε και επίσημα που τι κάνει όμως αυτός, ο εκσυγχρονιστής;

• O. ΤΡΕΜΗ: Προκύπτει από πολλά πάντως.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Όχι, θα μου επιτρέψτε να πω...

• O. ΤΡΕΜΗ: Προκύπτει από την ανάλυση του εκλογικού Σώματος το οποίο στήριξε τη Νέα Δημοκρατία, από τις διάφορες διευρύνσεις που έχει κάνει ο κ. Μητσοτάκης, αλλά θα έρθουμε στη συνέχεια σε αυτό, προς το ΠΑΣΟΚ.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εγώ συμφωνώ ότι ο κ. Μητσοτάκης επιδιώκει να χτίσει, και σ’ έναν πολύ μεγάλο βαθμό έχει επιτύχει, ένα κεντρώο, φιλελεύθερο, με διαχειριστική επάρκεια προφίλ προς την κοινωνία. Όμως θεωρώ ότι αυτό π.χ. δε συνδέεται καθόλου με αυτό που έγινε στα Τέμπη, με την επάρκεια στην ασφάλεια. Δε συνδέεται καθόλου με την ενίσχυση των θεσμών όπως έγινε στις υποκλοπές, δε συνδέεται καθόλου με την αξιοκρατία όπως γίνεται με το ρουσφέτι.

Δηλαδή η Νέα Δημοκρατία πράγματι, επιτρέψτε μου τον όρο, «πουλάει» ένα εκσυγχρονιστικό προφίλ, επί της ουσίας όμως, ασκεί πολιτικές που είχε η παλιά Δεξιά. Αυτό, μάς υποχρεώνει να το λέμε παρ’ ό,τι με την υπεροπλία την επικοινωνιακή να φτάνει προς τα κάτω. Δεν έχει φτάσει. Θεωρώ ότι σε αυτό φταίει και το κόμμα μας, γιατί είπα ότι ένα από τα μεγάλα προβλήματα είναι το κόμμα, δηλαδή η σύνδεσή του με την κοινωνία. Αλλά από την άλλη μεριά, δε μπορώ να μην πω στην κοινωνία ότι γίνεται ρουσφέτι ατελείωτο στους κρατικούς φορείς, από αυτούς που λένε ότι είναι οπαδοί της ιδιωτικής οικονομίας και ταυτόχρονα ότι μου φαίνεται απαράδεκτο σε μια περίοδο ενεργειακής κρίσης να πουλάμε όλο το δίκτυο φυσικού αερίου σε μια ιταλική εταιρεία. Πρέπει να το πούμε, αυτό είναι ένα παράδειγμα.

• O. ΤΡΕΜΗ: Κόμμα – κοινωνία. Φαίνεται, αν κάνω λάθος θα με διορθώσετε, ότι δε συνειδητοποιήσατε το τι έγινε στην ελληνική κοινωνία στη διάρκεια της τελευταίας τετραετίας, γιατί υπήρξαν, ενδεχομένως θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και για μετασχηματισμό. Και βεβαίως δε μπορέσατε καν να προβλέψετε, ούτε κατά προσέγγιση το τελικό αποτέλεσμα στην κάλπη. Το είπε και ο κ. Βίτσας, ο πρώην Γραμματέας σας. Το ερώτημα το δικό μου είναι το εξής: Γιατί θα μπορέσετε να το καταλάβετε τώρα; Διότι μέχρι στιγμής η συζήτηση στο εσωτερικό του κόμματός σας εντοπίζεται κυρίως σε διαχείριση θεμάτων τρεχόντων, τρέχουσας επικαιρότητας από τη μια μεριά αλλά θα έλεγα και σε θέματα κομματικής γραφειοκρατίας. Τι εγγυάται λοιπόν ότι αυτό θα γίνει αντιληπτό ούτως ώστε να εκπληρωθεί αυτό που είπατε, ν’ αποκτήσουμε ξανά την επαφή με την κοινωνία;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Κατ` αρχάς είμαστε ακόμα στις δυο πρώτες εβδομάδες, δε θα μπορούσε παρά να συζητήσει ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ για το τι κάνει την επόμενη μέρα μετά την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα. Αυτό δεν είναι γραφειοκρατία, αυτό είναι δημοκρατία και πρέπει να το επιλύσουμε γρήγορα. Αν αυτό τραβήξει και σύρεται ναι, μπορεί να δημιουργηθούν προβλήματα γραφειοκρατίας. Αλλά προς το παρόν είναι η ανάσα, πρέπει να βρούμε την ανάσα της επόμενης μέρας. Δεν μπορεί να κατηγορήσει κάποιος ένα κόμμα που μέσα σε δυο εβδομάδες μπόρεσε να έχει πλήρες Προεδρείο Κοινοβουλευτικής Ομάδας, χρονοδιάγραμμα για την πολιτική ηγεσία και να μπορέσει στις προγραμματικές δηλώσεις να βάλει και την πρόταση για μια άλλη πολιτική διέξοδο στη χώρα. Γιατί τη βάλαμε στις προγραμματικές.

Το πρόβλημα και το ερώτημα είναι πώς μπορείς ν’ αναγνωρίσεις τις νέες κοινωνικές συνθήκες. Συμφωνώ μαζί σας ότι εδώ είναι ένα μεγάλο ζήτημα που ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δε μπόρεσε. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δε μπόρεσε για δυο λόγους: Ο ένας είναι γιατί δε χρησιμοποίησε τα επιστημονικά εργαλεία, τα οποία έχουν να κάνουν και με την πολιτική ανάλυση και με την επικοινωνία, τα οποία είναι και επαγγελματικά βέβαια σε μεγάλο βαθμό, και το δεύτερο είναι ότι δεν είναι γειωμένος στην κοινωνία.

Έχει μια μεγάλη κοινωνική βάση, αλλά δεν είναι σε σωματεία, δεν είναι στους δήμους, δεν είναι σε κοινωνικές λειτουργίες. Μπορεί να είμαστε μέσα στα κινήματα, δηλαδή να είμαστε στο δρόμο, να το πω έτσι, αλλά δεν είμαστε στις κοινωνικές λειτουργίες.

• O. ΤΡΕΜΗ: Αυτό είναι παλαιό έλλειμμα. Θέλω να πω ήσαστε τόσα χρόνια κυβέρνηση και παρά ταύτα δε μπορέσατε να έχετε πιο έντονη παρουσία. Υπήρχε δυσαναλογία ανάμεσα στο ποσοστό που βγάζετε στην κάλπη και στην επιρροή σας στο συνδικαλισμό και στην Αυτοδιοίκηση...

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Και μπορώ να σας πω έναν βασικό λόγο: Ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ όταν ανέλαβε κυβερνητικά καθήκοντα, ασχολήθηκε πολύ περισσότερο, και έτσι έπρεπε, με τις ανάγκες της πολιτείας και του κράτους και της κοινωνίας και όχι με τα δικά του συμφέροντα. Δεν έστησε δομές κομματικές, και καλά έκανε, γιατί έπρεπε τότε να σωθεί η πατρίδα μας, να βάλουμε πλάτη να βγούμε από τα μνημόνια.

Και το καταφέραμε τότε με τις θυσίες του ελληνικού λαού και ήταν προτεραιότητα. Το πληρώνουμε, αλλά δεν ήταν ποτέ προτεραιότητα το κομματικό συμφέρον. Όμως εδώ, δε μιλάμε για κομματικό συμφέρον, εδώ μιλάμε για μια υποχρέωση. Ο κομματικός φορέας που πρέπει να υπάρχει όχι μόνο για τις ανάγκες της δημοκρατίας αλλά και της κοινωνίας, δεν μπορεί να μη διαβάζει το τι γίνεται στην κοινωνία και στην οικονομία. Και δεν μπορεί να μη ζει μέσα στις δομές και τις κοινωνικές λειτουργίες της κοινωνίας και της οικονομίας γιατί αλλιώς, θα υπάρχει, να το πω και λίγο πιο σκληρά, ένα σύστημα εξουσίας που θα είναι διαρθρωμένο από πάνω μέχρι κάτω. Πουθενά δε θα έχει ρωγμές και ηλιαχτίδες.

• O. ΤΡΕΜΗ: Κάπου θα καταλήξετε επομένως, τώρα ξεκινά αυτή η διεργασία έτσι κι αλλιώς. Από τη στιγμή που θα καταλήξετε, θα υπάρχει δηλαδή μια απόφαση πλειοψηφική, γιατί δεν υπάρχουν ομοφωνίες, παρά μόνο σε άλλου τύπου συστήματα, καθεστώτα, όπως θέλετε να το πούμε. Θα εξακολουθήσει να υπάρχει αυτό το φαινόμενο της πολυφωνίας η οποία ορισμένες φορές, κατέληγε σε κακοφωνία, κάτι που ο ίδιος ο κ. Τσίπρας το χαρακτήρισε ως μεγάλο έλλειμμα σοβαρότητας; Και του καταλογίζουν και ευθύνες για το γεγονός ότι ο ίδιος το ανέχθηκε. Ο κ. Σπίρτζης συγκεκριμένα. Και το ερώτημα τώρα: Αν δε μπόρεσε να το αντιμετωπίσει ο κ. Τσίπρας πώς θα το αντιμετωπίσει ο ή η διάδοχός του;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Αυτό βέβαια πρέπει να το λύσει ο ιστορικός του μέλλοντος που θα το αξιολογήσει μετά. Εγώ μπορώ να πω ορισμένες ιδέες. Πάντως, οφείλω να σας πω ότι συμφωνώ απολύτως μαζί σας. Όχι απλά γιατί δίνουμε πάσες σε όποιον θέλει να κάνει αρνητική κριτική στο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, δικαίωμα είναι των κομμάτων να κάνουν αρνητική κριτική στα υπόλοιπα κόμματα και να σχολιάζουν. Εγώ θεωρώ ότι η έντονη ανάδειξη προσωπικών απόψεων και ιδιαίτερα διαφωνιών από στελέχη μας, τελικά οδηγεί στο να κάνει κακό στο κοινωνικό συμφέρον στο βαθμό που εγώ πιστεύω τουλάχιστον ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ πρέπει να υπάρχει για το συμφέρον της κοινωνίας.

Άρα, πρέπει να είμαστε πολύ πιο προσεκτικοί γιατί, δεν έχει να κάνει μόνο με το τι πιστεύουμε εμείς προσωπικά, αλλά και το τι χρειάζεται η κοινωνία.

• O. ΤΡΕΜΗ: Εγώ σας ρώτησα αν αυτό μπορεί ν’ αλλάξει και με ποιον τρόπο.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εγώ θεωρώ ότι είναι όρος επιβίωσης του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και ως όρος επιβίωσης του ΣΥΡΙΖΑ, ταυτόχρονα είναι ένας από τους σημαντικούς όρους προόδου της κοινωνίας. Γιατί θεωρώ ότι είναι προοδευτικό κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και βοηθά στην πρόοδο της κοινωνίας. Αν το συνειδητοποιήσουμε αυτό, γιατί δεν είναι σίγουρο ότι θα το συνειδητοποιήσουμε, τότε είμαι σίγουρος ότι θα περιοριστεί αυτό το φαινόμενο.

Πάντως δεν μπορεί να συνεχιστεί, ή να ενισχυθεί, είναι προφανές. Και νομίζω ότι είναι ένας απ’ τους όρους του τι κόμμα χρειαζόμαστε για να επιλέξουμε την καινούργια πολιτική ηγεσία. Και το θέτω και προσωπικά. Αν δε συμφωνήσουμε ότι υπηρετούμε το κοινό συμφέρον που είναι και της κοινωνίας, όχι μόνο του κόμματος, επαναλαμβάνω, όλοι και όλες με βάση ό,τι επιλέξουμε πλειοψηφικά, τότε οι λύσεις είναι πολύ βραχυπρόθεσμες, να το πω έτσι, να μην πω κάτι άλλο. Έχουν κοντά ποδάρια που λέμε στη λαϊκή γλώσσα.

• O. ΤΡΕΜΗ: Κρατάω κι αυτό που λέτε, άλλου τύπου κόμμα: Θα είναι ένα κόμμα το οποίο θα εξακολουθεί να είναι εχθρικό απέναντι σε όσους δεν είναι αμιγώς ΣΥΡΙΖΑ; Αυτό είναι κάτι το οποίο έχει περιγραφεί από στελέχη τα οποία προέρχονται από το χώρο του ΠΑΣΟΚ. Είχαμε και μια ακραία εκδήλωση, δε θα μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες, το αναφέρω μόνο διότι σε αυτό το συγκεκριμένο περιστατικό ακούστηκε και η φράση «τα σκουπίδια του ΠΑΣΟΚ». Σας ρωτώ λοιπόν, κατά τη γνώμη σας θα συνεχιστεί η προσπάθεια της διεύρυνσης; Προς ποια κατεύθυνση και με ποιους όρους, αν όχι της πλήρους ενσωμάτωσης, εκείνων οι οποίοι έρχονται στο ΣΥΡΙΖΑ;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Κατ` αρχάς, παρ’ ό,τι δε μπορώ και δεν είχα και καμία πληροφόρηση για να επιβεβαιώσω το περιστατικό, θέλω να σας μιλήσω επί της ουσίας της πολιτικής. Ο Αλέξης Τσίπρας, νωρίς, το 2019, αμέσως μετά την ήττα στις εκλογές, έβαλε μπροστά το θέμα της Προοδευτικής Συμμαχίας. Και αυτό γιατί ο κοινωνικός ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή η εκλογική του βάση, ήταν πολύ ευρύτερη από αυτό που υπήρχε μέσα στα όργανα και μέσα στο κόμμα.

Αν δεν επιτευχθεί αυτή η διεύρυνση επί της ουσίας, με συμμετοχή πλήρη όλων των μελών και όλων των φίλων, τότε δεν έχουμε κάνει τίποτα. Και κανείς δεν μπορεί ν’ αμφισβητήσει, και δεν έχω ακούσει καμία τέτοια πρόθεση, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ καλύπτει από τη Ριζοσπαστική Αριστερά μέχρι το Προοδευτικό Κέντρο. Αυτό νομίζω ότι είναι η κοινή μας βάση.

Έχουμε λοιπόν μια ευρεία παράταξη, απευθυνόμαστε σ’ έναν ευρύ πολιτικό χώρο.

• O. ΤΡΕΜΗ: Το «κανείς» δεν ξέρω σε τι αναφέρεται, αλλά υπάρχουν στελέχη σας, το λέει ο κ. Σπίρτζης, δεν το λέω εγώ, τα οποία έθεταν έως και βέτο για τη συμμετοχή ΠΑΣΟΚογενών στα όργανα του κόμματος, στα οποία λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις. Και εδώ σας είπα, σας επιφυλάσσω να συνδέσω κάτι που είπαμε πριν. Την ίδια ώρα, έχουμε την εικόνα ενός Πρωθυπουργού ο οποίος δεν ανοίγει απλώς την πόρτα σε στελέχη που προέρχονται από άλλους χώρους, αλλά τους τοποθετηθεί και σε θέσεις κλειδιά και στην ίδια την κυβέρνηση.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Παρ’ ό,τι θα επανέλθω μετά στο τι κάνει ο κ. Μητσοτάκης για τους Υπουργούς του, το κρατάω, γιατί υπάρχει κι ένα περιστατικό των τελευταίων ημερών που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Εγώ θέλω να σας πω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ πρέπει οπωσδήποτε να είναι ανοιχτός σε όλη την κοινωνική του βάση και μάλιστα με πιο επιθετικά χαρακτηριστικά από αυτά που έχει μέχρι τώρα. Το «επιθετικός» το λέω ευγενικά. Δηλαδή, δεν αρκεί μόνο σε παλιά στελέχη..

• O. ΤΡΕΜΗ: Ναι, αλλά είναι κάποιοι που δεν τους θέλουν, αυτό σας ρωτάω. Κάποιοι σύντροφοί σας, δε θέλουν ξένο κόσμο. Αυτό ρωτάω.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εγώ λοιπόν, συνεχίζω συνδέοντας με την προηγούμενη ερώτησή σας. Εφ` όσον έχω πει ήδη ότι πρέπει όλοι να συμφωνήσουμε και να εκτελούμε αυτά που έχουμε ήδη συμφωνήσει χωρίς να ξαναερχόμαστε στις προσωπικές μας απόψεις, το ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι από το Προοδευτικό Κέντρο μέχρι τη Ριζοσπαστική Αριστερά, το έχουμε καταλήξει. Άρα όποια προσωπική άποψη και να έχει ο καθένας, πρέπει να το υλοποιήσουμε, είναι η κοινή μας βάση.

• O. ΤΡΕΜΗ: Άρα αυτό λέτε πρέπει να εκφράζεται σε όλη την πυραμίδα.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Δεν είναι κανείς με το ζόρι στο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

• O. ΤΡΕΜΗ: Να εκφράζεται σε όλη την πυραμίδα από τη βάση που ψηφίζει, αλλά και στην κορυφή και σε ηγετικό επίπεδο.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Προφανέστατα. Επιτρέψτε μου να σας πω κάτι: Μη μένουμε στα παλιά πρότυπα, γιατί εγώ ξέρω συντρόφους μας και συντρόφισσες που έχουν φύγει πριν από το 2012 από το ΠΑΣΟΚ. Δεν υπάρχουν παλιοί ΠΑΣΟΚοι λοιπόν.

Αντιθέτως, μια μεγάλη ανάγκη του ΣΥΡΙΖΑ κι ένα μεγάλο μειονέκτημα είναι ότι χρειαζόμαστε και νέους ανθρώπους που ήταν έξω από κομματικές δομές, αλλά είναι Προοδευτικό Κέντρο. Και μπορεί να μην έρχονται ως στελέχη άλλου κόμματος, αλλά πρέπει να έχουν ρόλο και θέση στο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

• O. ΤΡΕΜΗ: Και στελέχη από το χώρο της αγοράς; Εννοώ το τεχνοκρατικό κομμάτι.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Βεβαίως. Αυτό ίσως είναι ένα έλλειμμα. Διότι μπορεί κάποιοι να έχουν μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και μια ομάδα φίλων και πρώην συντρόφων τους από ένα προηγούμενο χώρο και να έχουν τρόπο να εκφραστούν. Αυτοί που δεν έχουν κανέναν; Δεν πρέπει να βρουν χώρο και να είναι στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ; Επαναλαμβάνω λοιπόν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ πρέπει να δείξει και στην κοινωνία και σε ανθρώπους που δεν ήταν σε κομματικές δομές, ακόμα και σήμερα, να σας το πω και απλά. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ πρέπει να είναι ανοιχτός ακόμα και σε ανθρώπους που ψήφισαν τον κ. Μητσοτάκη πριν από ένα μήνα.

Εμείς απευθυνόμαστε σ’ αυτήν την κοινωνία. Τη θέλουμε. Δε θέλουμε να υποκλιθούμε προφανώς στις απόψεις τις δικές τους αλλά, τούς καλούμε να συζητήσουμε τις δικές μας απόψεις. Γνωρίζοντας όμως τι πιστεύουν. Αυτό είναι ίσως και το λάθος μας. Ούτε πρέπει να υποκλιθούμε στις απόψεις, λέω π.χ., του Κέντρου που λένε κάποιοι, ούτε να διεκδικήσουμε την καθαρότητα της Αριστεράς. Αλλά γνωρίζοντας τι λέμε εμείς για την επόμενη μέρα, να βρούμε τι πιστεύετε εσείς και να συζητήσουμε πάνω σ’ αυτά που εσείς πιστεύετε και διαβάζετε ως πραγματικότητα.

Δεν μπορούμε ν’ αγνοούμε το τι πιστεύει ο πολίτης ως πραγματικότητα. Αλλά δεν μπορούμε να διεκδικούμε να τον προσελκύσουμε σε μια προοδευτική κατεύθυνση.

Να πω για τους Υπουργούς του κ. Μητσοτάκη. Ο κ. Μητσοτάκης κάνει πράγματι άνοιγμα και στο επίπεδο των ιδεών και στο επίπεδο των προσώπων. Και αυτό το είδαμε και στις προγραμματικές δηλώσεις. Και πράγματι έχει προσελκύσει και χρησιμοποιεί πολλά στελέχη κυβερνήσεων, ας το πω εκσυγχρονιστικών, και του προηγούμενου ΠΑΣΟΚ.

Μου έκανε εντύπωση όμως αυτό που έγινε με τον κ. Φλωρίδη. Το ότι από τη μια μεριά η ΝΔ χρησιμοποιεί Υπουργούς προηγούμενων κυβερνήσεων αλλά, όταν ο κ. Φλωρίδης λέει την προσωπική του άποψη για ένα θέμα, παρ’ ό,τι Υπουργός Δικαιοσύνης κατά τις προγραμματικές δηλώσεις, τον εκθέτει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και του λέει «όχι, δε θέλω την άποψή σου».

Αυτό θεωρώ ότι δημιουργεί ένα θεσμικό ζήτημα στην κυβέρνηση. Δεν είναι μπροστινοί μόνο οι Υπουργοί. Πρέπει να σεβόμαστε τον κοινοβουλευτισμό. Μου φαίνεται λοιπόν ότι, όχι απλά τους χρησιμοποιεί, δε σέβεται και τη διαδικασία των προγραμματικών. Κι αυτό είναι ένα θεσμικό ζήτημα και το έβαλα εγώ στην τοποθέτησή μου.

Δεν μπορεί ένας Υπουργός στις προγραμματικές δηλώσεις να εκφράζει απόψεις και να τον μαζεύει μετά ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. Είναι άσχημο δείγμα γραφής.

• O. ΤΡΕΜΗ: Για να ολοκληρώσουμε τα του ΣΥΡΙΖΑ, υπάρχει κίνδυνος σαν αυτόν που περιγράφει ο κ. Τεμπονέρας. Δηλαδή αν συνεχίσει το κόμμα με τις συνταγές του παρελθόντος, κινδυνεύει με εξαΰλωση; Υπάρχει κίνδυνος, που λέει ο κ. Γιώργος Τσίπρας, είναι στο ίδιο πεδίο και τα δύο γι` αυτό τα συνθέτω, χωρίς να δίνει στο ενδεχόμενο ιδιαίτερο πολιτικό βάρος πάντως δεν το αποκλείει, κίνδυνος διάσπασης; Συρρίκνωσης ή διάσπασης; Και τι θα μπορούσε να τα προκαλέσει αυτά;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Βλέποντας την ιστορία των αριστερών χώρων και των πολιτικών χώρων, είτε αριστερά είτε δεξιά, όλα είναι ανοιχτά στην Ιστορία. Όμως εγώ δε θεωρώ ότι υπάρχει αυτή τη στιγμή τέτοιο θέμα μπροστά μας. Να σας πω και γιατί. Κατ` αρχάς γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ δεν εκφράζει μια ανάγκη της κοινωνίας που έχει παρέλθει.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν ήταν μια αντιμνημονιακή στιγμή της ελληνικής πολιτικής σκηνής. Το να καταθέτεις μια πρόταση προοδευτικής διεξόδου σήμερα...

• O. ΤΡΕΜΗ: Δηλαδή λέτε, δεν ήταν κόμμα ειδικού σκοπού.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Όχι, δεν ήταν. Είμαι ξεκάθαρος γι` αυτό γιατί, έχω υπηρετήσει και από τη θέση του Υπουργού και από τη θέση του Τομεάρχη πολιτικές οι οποίες αφορούν την επόμενη μέρα και όχι το μνημόνιο. Π.χ. η αναπτυξιακή στρατηγική που είχαμε εμείς συνθέσει και την έχουμε ακόμα στο πρόγραμμά μας που είναι και κλιματικά ουδέτερη και ψηφιακά επαρκής και δημιουργεί και μοιράζει οφέλη σε όλη την κοινωνία είναι η προοδευτική πρόταση της επόμενης μέρας και είναι απαραίτητη.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ κατέθεσε στις προγραμματικές δηλώσεις πολιτική πρόταση για την επόμενη μέρα, όχι μόνο αντι-μητσοτακική ή αντι-δεξιά ή αντι-Νέα Δημοκρατία. Και ίσως είναι η μόνη πρόταση η οποία μπορεί να εφαρμοστεί γιατί δεν έχει παραγοντισμό και εξαρτήσεις από συμφέροντα. Δυστυχώς, υπάρχει μέσα στα κόμματα ένας παραγοντισμός, ο οποίος είναι άσχημος. Καριέρες στην πολιτική, οικογένειες, επαγγελματίες Βουλευτές. Εμείς δεν έχουμε ακόμα τουλάχιστον τέτοια χαρακτηριστικά.

Κρατάω μια επιφύλαξη γιατί θα ήθελα να το τηρήσουμε αυτό απέναντι στην κοινωνία, είναι θέμα πολιτικής αξιοπιστίας. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ λοιπόν δεν είναι κόμμα ειδικού σκοπού, είναι κόμμα ανάγκης της επόμενης μέρας. Εκ τούτου λοιπόν, εξαΰλωση και διάσπαση με τραγικά αποτελέσματα, γιατί διάσπαση μπορεί να υπάρξει, μια αποχώρηση στελεχών, δεν τίθεται..

• O. ΤΡΕΜΗ: Υπό την έννοια ότι ήταν μια προσωπικότητα επικεφαλής, αναφέρομαι στον Αλέξη Τσίπρα και μεταξύ πολλών άλλων, ας το πούμε ότι αυτό ελέχθη εν είδει αστειότητας, επισημάνθηκε ότι ΣΥΡΙΖΑ χωρίς Τσίπρα είναι «σκορδαλιά χωρίς σκόρδο».

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Ξέρω κι εγώ πολύ καλά ότι υπάρχουν πάρα πολλοί φίλοι οι οποίοι την επόμενη μέρα της αποχώρησης του Αλέξη και την ίδια μέρα, ζήτησαν να σταματήσουν να έχουν σύνδεση, εκδήλωσαν την απογοήτευσή τους, είπαν «φέρτε τον πίσω αλλιώς δεν ξαναρχόμαστε» και πρέπει να σας πω ότι πολλοί και πολλές, από τη συζήτηση των προγραμματικών δηλώσεων και από το come back που κάνουμε, με πολλές αδυναμίες και χωρίς τον Αλέξη, ξαναβρίσκουν λίγο μια ελπίδα και ένα χαμόγελο.

• O. ΤΡΕΜΗ: Αυτό τι σημαίνει για τη συμμετοχή στην ψηφοφορία για την εκλογή του/της καινούργιου/ας Προέδρου; Δηλαδή στον κ. Τσίπρα είχανε πάει 150.000 άνθρωποι...

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Δε θα είναι το ίδιο, είναι και η καλοκαιρινή περίοδος, είναι και η ήττα.. .

• O. ΤΡΕΜΗ: Το «καλοκαιρινή» εξαρτάται από το τελικό χρονοδιάγραμμα.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εντάξει, σε κάθε περίπτωση όμως και οι αρχές Σεπτέμβρη και το τέλος Αυγούστου για το συνέδριο είναι νωρίς. Αλλά δεν μπορούμε να περιμένουμε.

• O. ΤΡΕΜΗ: Άρα δε θα είναι το ίδιο. Ποιο είναι το νούμερο που θα θεωρούσατε επιτυχία, ως προς τη συμμετοχή;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Νομίζω αυτό θα φανεί από την κοινωνική αντίδραση. Δεν έχει να κάνει με αριθμούς.

• O. ΤΡΕΜΗ: Άρα δε θέλετε ν’ απαντήσετε. Θα είναι λιγότεροι, αλλά δεν ξέρουμε πόσοι.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Έχει να κάνει με το πολιτικό timing, με το πώς θα εμπνεύσουμε τον κόσμο. Σας είπα δυο πράγματα: Ότι αν ο ΣΥΡΙΖΑ καταφέρει ταυτόχρονα με την πολιτική πρόταση την οποία, έστω σ’ ένα μικρό βαθμό τη διατυπώσαμε στις προγραμματικές, πρέπει να την ολοκληρώσουμε και με τα χαρακτηριστικά του κόμματος που θα μεταφέρει αυτή την πρόταση, κάνει μια σωστή συζήτηση και στο διαρκές του Συνέδριο, και μπορεί και οι υποψηφιότητες να εμπνεύσουν, μπορεί να έχουμε και εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Ξέρω όμως, είναι ξεκάθαρο αυτό, ότι δε μας βοηθά το καλοκαίρι αλλά οι ανάγκες της κοινωνίας μας υποχρεώνουν να τελειώσουμε τη συζήτηση αυτή.

• O. ΤΡΕΜΗ: Αυτό είναι ένα άλλο θέμα συζήτησης στο εσωτερικό σας. Δηλαδή η εισήγηση της Πολιτικής Γραμματείας προς την Κεντρική Επιτροπή είναι ακριβώς αυτό που περιγράφετε ενώ έχουν ολοκληρωθεί οι σχετικές διαδικασίες μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου. Υπάρχει όμως και η αντίθετη άποψη που λέει το εξής: Δε μπορούμε να βάζουμε το κάρο μπροστά από το άλογο, δηλαδή δε γίνεται πρώτα Πρόεδρος και μετά πολιτική πλατφόρμα. Εσείς τι πιστεύετε;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Η πολιτική πλατφόρμα σ’ ένα πολύ μεγάλο βαθμό, στα καταστατικά μας και στο πρόγραμμα, είχε διατυπωθεί. Ίσως το περίγραμμα της πρότασής μας για την επόμενη μέρα στην κοινωνία δεν είχε φτάσει ή δεν καταφέραμε εμείς στο πρόγραμμα ολοκληρωμένα να την περιγράψουμε.

• O. ΤΡΕΜΗ: Αφού είχατε κενά, πότε θα τα φτιάξετε αυτό; Στο έκτακτο εννοείτε; Προλαβαίνετε;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Νομίζω ότι μπορούμε να την κάνουμε τη συζήτηση αυτή, αλλά αφήστε λιγάκι και τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής να κάνει αυτή την αξιολόγηση, γιατί κι εγώ εκεί θα συμμετέχω και θα τοποθετηθώ με τους συντρόφους και τις συντρόφισσες.

Είναι γεγονός πάντως, το έχω πει κι εγώ δημόσια και το επαναλαμβάνω και σ’ εσάς ότι, αν δε συζητήσουμε ταυτόχρονα για την πολιτική πρόταση και για το κόμμα ότι θα τα πετύχει όλα αυτά και δε συμφωνήσουμε ότι θα τα υλοποιήσουμε όλοι και όλες με βάση το αποτέλεσμα, η συζήτηση μόνο για τα πρόσωπα δε φτάνει. Το καταλαβαίνω. Τα πρόσωπα μπορεί να εμπνεύσουν όμως αυτήν την κουβέντα. Και μπορεί να το δούμε.

• O. ΤΡΕΜΗ: Μια που μιλάμε για πρόσωπα, έχω ακούσει που είπατε ότι δε θέλω να μπλέκω το ρόλο το συγκεκριμένο ...

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Ναι, είναι πολύ κρίσιμο αυτό που έχω αναλάβει. .

• O. ΤΡΕΜΗ: Περιμένετε... Με προσωπικές επιδιώξεις. Παρά ταύτα σάς ρωτώ ξανά, με δεδομένο ότι αναδειχθήκατε στη θέση του Προέδρου της Κοινοβουλευτικής Ομάδας παμψηφεί και με δεδομένο ότι σας αναγνωρίζουν, χωρίς να έχει την έννοια αυτό ότι δε μπορούν να έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και άλλοι υποψήφιοι, ένα σημαντικό πλεονέκτημα, ότι είστε ενωτικός. Γιατί αποκλείετε το ενδεχόμενο να θέσετε υποψηφιότητα; Μπορεί να σας το ζητήσουν σε τελευταία ανάλυση.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Αυτή τη στιγμή, επειδή υπηρετώ σε αυτό τον τομέα μαζί με τα υπόλοιπα μέλη του Προεδρείου, δεν είμαι μόνος μου, είναι ένα συλλογικό όργανο στο οποίο συμμετέχω, αλλά έχω την ευθύνη της εκπροσώπησης της αξιωματικής αντιπολίτευσης, είναι πολύ πιο σημαντικό να προστατεύσω και την κοινοβουλευτική λειτουργία αλλά και τη διαδικασία της μετάβασης, δηλαδή είναι κάτι το οποίο οφείλω να το κάνω στο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ χωρίς να το σκοτεινιάσω.

• O. ΤΡΕΜΗ: Το «έτερον εκάτερον» το έχετε ακουστά;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Ναι, εγώ δε θέλω να σκοτεινιάσω αυτό το ρόλο τώρα, που δίνει πράγματι δυναμική για την επόμενη μέρα. Δηλαδή αυτό που ξεκινήσαμε στις προγραμματικές έχει μεταφέρει και προς την κοινωνία και προς το ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ένα μήνυμα, ότι και εδώ είμαστε και μπορούμε να τα καταφέρουμε να δουλέψουμε όλοι μαζί. Δε θα το σκοτεινιάσουμε τώρα, θα το κρατήσω, θα το προστατεύσω μέχρι την τελευταία μέρα τουλάχιστον. .

• O. ΤΡΕΜΗ: Άρα είστε αρνητικός αυτήν τη στιγμή.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Εγώ λέω ότι αυτήν τη στιγμή είναι πολύ πιο σημαντικό αυτό που κάνουμε και το προστατεύουμε.

• O. ΤΡΕΜΗ: Άρα δεν είστε αρνητικός.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ:Το σέβομαι και το προστατεύουμε. Μα τι να είμαι αρνητικός; Έχω πολύ σημαντικό ρόλο και δε θέλω να μπερδέψω με προσωπικές επιδιώξεις αυτόν το ρόλο. Και προσωπικά..

• O. ΤΡΕΜΗ: Τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ όσο και το ΠΑΣΟΚ είναι δυο κόμματα τα οποία έχουν ή θα έχουν σύντομα νέες ηγεσίες. Εξ αυτού, και όχι μόνο βέβαια, αλλά αυτό θα μπορούσε να παίξει κάποιο ρόλο στο να δημιουργηθούν προϋποθέσεις ούτως ώστε ανάμεσα σε Κουμουνδούρου και Χαριλάου Τρικούπη να υπάρξουν πεδία συνεννόησης;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Θα ξεκινήσω με κάτι το οποίο δήλωσα ήδη στη Βουλή και με δεσμεύει και μάς δεσμεύει. Έχουμε στην κοινωνία μας το τελευταίο διάστημα, την εμφάνιση αναχρονιστικών, σκοταδιστικών, ακόμα και νεοφασιστικών αντιλήψεων ξανά. Απέναντι σε αυτά, οφείλουμε όλοι, άρα και το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, και το είπα μέσα στη Βουλή, να ανοίξουμε μια συζήτηση που μπορεί να φτάνει προφανώς και στη Νέα Δημοκρατία αυτή η συζήτηση, αλίμονο, δεν έχουμε αποκλεισμούς, που είναι για τα θέματα της δημοκρατίας.

Ακούσαμε μέχρι και απόψεις που αμφισβητούν το δικαίωμα των γυναικών ν’ αποφασίζουν για το σώμα τους. Νομίζω ότι αυτά που άνοιξαν πλέον, αμφισβητούν και το ευρωπαϊκό κεκτημένο και το κράτος δικαίου. Προφανώς λοιπόν για τα θέματα δημοκρατίας, εκ των προτέρων σας λέω, πρέπει να έχουμε συνεργασίες.

• O. ΤΡΕΜΗ: Δεν αναφέρομαι μόνο στους θεσμούς, ήταν γενικότερη η ερώτηση.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Μιλάμε και για τα θέματα της προοδευτικής πολιτικής όμως. Εκ των πραγμάτων και για την προοδευτική πολιτική πρέπει να γίνονται συζητήσεις και να υπάρχουν συνθέσεις. Αρκεί αυτό να γίνεται χωρίς προσωπικές επιδιώξεις. Δηλαδή αν κάποιος προσπαθεί να προφυλάξει τα κομματικά του συμφέροντα σε αυτήν τη συζήτηση, όπως έκανε το ΠΑΣΟΚ προεκλογικά όταν εμείς προτείναμε με την απλή αναλογική συνεργασίες και κριθήκαμε απ’ αυτό, πράγματι, στο εκλογικό αποτέλεσμα, τότε μπορεί να μην έχουμε αποτελέσματα.

• O. ΤΡΕΜΗ: Είστε καχύποπτος απέναντι στο ΠΑΣΟΚ δηλαδή;

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Όχι. Απλά υπάρχει ένα ιστορικό. Υπάρχει αυτό που έγινε στις προηγούμενες εκλογές, όπως υπάρχουν και τα επινίκια της επόμενης μέρας των εκλογών. Τα οποία με αυτό το ποσοστό του κ. Μητσοτάκη, δεν υπάρχει χώρος για επινίκια σε προοδευτικά κόμματα, να το πω έτσι.

Αλλά, σε κάθε περίπτωση, εμείς ζητήσαμε και στις προγραμματικές δηλώσεις, παρ’ ό,τι υπήρχε αυτό το παρελθόν, να υπάρχουν οι συνεργασίες και σε επίπεδο προοδευτικής πολιτικής. Όχι μόνο για τα θέματα δημοκρατίας δηλαδή. Αυτό θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο ουσιαστικό με τη νέα πολιτική ηγεσία που θα έχει ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Πράγματι. Κι εμείς θ’ ανοίξουμε τέτοιους διαδρόμους. Το θέμα είναι να θα περιχαρακωθούμε σε συζήτηση για τις καρέκλες ή για τα κομματικά κάστρα. Νομίζω ότι δεν πρέπει.

Εμείς είμαστε ανοιχτοί, γιατί σας είπα ότι δεν έχουμε καμία σχέση με την καριέρα στην πολιτική. Δεν είναι κανείς από μας καριερίστας στην πολιτική.

• O. ΤΡΕΜΗ: Κύριε Φάμελλε σας ευχαριστώ πολύ και εύχομαι καλή επιτυχία.

- Σ. ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Να είστε καλά, κι εγώ ευχαριστώ.

Απόφαση του Π.Σ. της ΛΑΪΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ – Ανυπότακτη Αριστερά

Απόφαση Πολιτικού Συμβουλίου της ΛΑΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ – ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ

Για τα εκλογικά αποτελέσματα και τα επόμενα βήματα

1. Το αποτέλεσμα των εκλογών του Ιουνίου επικύρωσε και εμβάθυνε τις πολιτικές μετατοπίσεις που καταγράφηκαν στις εκλογές του Μαΐου. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποκρυστάλλωσε την κυριαρχία της στο πολιτικό σκηνικό, σε έκταση που παράγει δυνατότητες για την μεσομακροπρόθεσμη διατήρησή της. Η ραγδαία πτώση του ΣΥΡΙΖΑ διευρύνθηκε, ακυρώνοντας στο μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα την ύπαρξη ενός αντίπαλου εναλλακτικού πόλου που να διεκδικεί την κυβερνητική εξουσία, ανεξάρτητα από το ποιες θα είναι οι εξελίξεις στο εσωτερικό του το επόμενο διάστημα. Το ΠΑΣΟΚ δεν διεύρυνε περαιτέρω την επιρροή του, ενώ, ως ένα κόμμα πλήρως ελεγχόμενο από το κέντρα εξουσίας και με αντιφατικές πολιτικές στρατηγικές στο εσωτερικό του, δεν μπορεί να αποτελέσει μεσοπρόθεσμα ένα αντιπολιτευτικό πόλο που θα διεκδικεί την κυβερνητική εναλλαγή από τη Ν.Δ.. Οι δεύτερες εκλογές αποτυπώνουν μία περαιτέρω αντιδραστική εξέλιξη, με την είσοδο τριών ακροδεξιών κομμάτων, ένα με φασιστικά χαρακτηριστικά και ένα με πλήρως σκοταδιστικές, αντιδραστικές, ανορθολογικές θέσεις. Επίσης, η μη είσοδος στη βουλή του ΜΕΡΑ25 Συμμαχία για τη Ρήξη και η κοινοβουλευτική εκπροσώπηση της αριστεράς μόνο από το ΚΚΕ, δεν αποτελεί θετική εξέλιξη.


2. Στις εκλογές του Ιουνίου η δεξιά μαζί με την ακροδεξιά καταγράφουν αθροιστικά σχεδόν 55% των ψήφων και – για πρώτη φορά μετά τη μεταπολίτευση – συνολικά το μπλοκ τους αποτελεί πλειοψηφία των ψηφισάντων. Η ανασυγκρότηση και η διεύρυνση της επιρροής τους αποτυπώνεται και σε απόλυτους αριθμούς. Ιδιαίτερα ως προς την ακροδεξιά, το άθροισμά της, όπως καταγράφηκε στις εκλογές του Ιουνίου, ξεπερνά τις 725.000 ψήφους. Το δε άθροισμα Σπαρτιατών και Νίκης ανέρχεται σε 440.000 ψήφους περίπου, στα ίδια επίπεδα με το ιστορικό υψηλό της Χρυσής Αυγής. Η επάνοδος της ακροδεξιάς και μάλιστα με τη μορφή της αυτοτελούς έκφρασης νεοναζιστικών, αλλά και σκοταδιστικών, ανορθολογικών μορφωμάτων αντανακλά την σταθεροποίηση – διείσδυση των ρευμάτων αυτών στην κοινωνική και πολιτική σκηνή και την αλλαγή του ιδεολογικού συσχετισμού. Το σημαντικότερο είναι όμως ότι η ανασυγκρότηση της δεξιάς και ακροδεξιάς εκλογικής επιρροής γίνεται υπό συνθήκες ήττας και υποχώρησης της αριστεράς, σε αντίθεση με την περίοδο 2010 – 2015.


3. Η αύξηση της αποχής είναι σημαντική, η μεγαλύτερη μετά τη μεταπολίτευση, καθώς, σε σχέση με την δεκαετία του 2000 ψηφίζουν 2,5 εκατομμύρια λιγότεροι ψηφοφόροι. Η αποχή κατανέμεται σχετικά αναλογικά μεταξύ όλων των κομμάτων που μπήκαν στη βουλή πλην των τριών νεοεισερχόμενων. Το γεγονός αυτό αποτυπώνει περισσότερο την έλλειψη διακυβεύματος στις εκλογές του Ιούνη για το εκλογικό αποτέλεσμα και λιγότερο μία αποδοκιμασία καθαυτό της πολιτικής διαδικασίας από την κατηγορία των ψηφοφόρων που συμμετείχαν στις εκλογές του Μαΐου και απείχαν από τις εκλογές του Ιουνίου. Η μεγάλη αύξηση της αποχής αντανακλά εν μέρει μία κρίση νομιμοποίησης των πολιτικών κομμάτων, ωστόσο δεν μπορεί να συμπεραίνεται ότι συνιστά μία πολιτική απονομιμοποίηση του κυβερνητικού κέντρου, παρά μόνο υπό την προϋπόθεση της ανόδου του λαϊκού κινήματος. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι η αποχή όλη αυτή την περίοδο έπληξε σε μικρότερο βαθμό το ευρύτερο μπλοκ της δεξιάς σε σχέση με το μπλοκ του κέντρου και της κεντροαριστεράς (που είχε και τις μεγαλύτερες διαχρονικά απώλειες) και της αριστεράς.


4. Στο εκλογικό αποτέλεσμα συγχωνεύθηκαν διάφορες κοινωνικές τάσεις α) οι κοινωνικές αναδιαρθρώσεις που έχουν αλλάξει τον ταξικό συσχετισμό στους επιμέρους χώρους υπέρ του κεφαλαίου, β) η υποχώρηση των οργανωμένων μορφών του εργατικού και λαϊκού κινήματος, γ) η κατοχή του κρατικού μηχανισμού από τη ΝΔ και η αξιοποίησή του για τη σταθεροποίηση του κοινωνικού μπλοκ της αστικής τάξης με τα μικροαστικά στρώματα και τμήματα των εργατικών λαϊκών στρωμάτων, δ) η συστηματική προπαγάνδα υπέρ της κυβέρνησης της Ν.Δ. από το σύνολο των μεγάλων ΜΜΕ, αλλά και την πλειοψηφία των «εναλλακτικών» μέσων ενημέρωσης, που επιχείρησαν συντεταγμένα την ανασυγκρότηση της επιρροής της ΝΔ του Μητσοτάκη μετά τα Τέμπη, αλλά και αποτέλεσαν στυλοβάτες της διάχυσης του κυβερνητικού αφηγήματος. Για πρώτη φορά μετά την μεταπολίτευση όλα τα μεγάλα ΜΜΕ υποστηρίζουν ένα μόνο κόμμα και η αξιωματική αντιπολίτευση δεν έχει κανένα ουσιαστικά έρεισμα σε αυτά. Ιστορικά η διαίρεση μεταξύ των βασικών πόλων του πολιτικού συστήματος (δεξιά/κέντρο/αριστερά προδικτατορικά, δεξιά/ΠΑΣΟΚ την περίοδο της μεταπολίτευσης μέχρι την επιβολή των μνημονίων) αντιστοιχούσε σε μία ανάλογη διαίρεση σε επίπεδο μεγάλων ΜΜΕ. Εξαίρεση αποτέλεσε η περίοδος της εκλογικής ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ το 2012-2015 που μπόρεσε να αντιμετωπίσει την εχθρότητα των ΜΜΕ, όμως επρόκειτο για μία έκτακτη συγκυρία μεγάλων ανατροπών. Το 2015-2019 ο έλεγχος του κρατικού μηχανισμού από το ΣΥΡΙΖΑ λειτουργούσε ως ένα περιορισμένο αλλά υπαρκτό αντίβαρο μέσα στον χώρο των ΜΜΕ, που εξηγεί εν μέρει την διατήρηση της πολιτικής του επιρροής το 2019.


5. Η ευρεία νίκη της ΝΔ στις δύο συνεχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις και η υπερδιπλάσια διαφορά της από το άλλο κόμμα κυβερνητικής εξουσίας (ΣΥΡΙΖΑ) ήταν πρωτοφανής για τα δεδομένα της Μεταπολίτευσης. Όχι μόνο δεν υπέστη φθορά ως συνέπεια των αντικοινωνικών και αυταρχικών κυβερνητικών πολιτικών της, αλλά ούτε τη φθορά, που αναλογεί συνήθως σε μια απερχόμενη κυβερνητική θητεία. Η Ν.Δ. αξιοποίησε την χαλάρωση των περιορισμών του δημοσιονομικού πλαισίου της ΟΝΕ λόγω της πανδημίας, και την ευνοϊκή στάση των ηγετικών κύκλων της ΟΝΕ, ώστε να διοχετεύσει σημαντικούς πόρους, σταθεροποιώντας τις πολιτικές της εκπροσωπήσεις. Διεύρυνε με επιδοματικές πολιτικές μέσω των διάφορων pass, χωρίς αυτά να αποτελούν κοινωνικές πολιτικές, τις κοινωνικές συμμαχίες της με φτωχοποιημένα κοινωνικά στρώματα ή με την αξιοποίηση του ταμείου ανάκαμψης και του κρατικοπελατειακού δικτύου της και με μικροαστικά στρώματα. Αυτά τα κοινωνικά στρώματα, με μειωμένες έτσι και αλλιώς τις προσδοκίες τους μετά τη μνημονιακή συνθηκολόγηση του ΣΥΡΙΖΑ, δεν αξιολόγησαν, ότι αυτά ήταν τα ψίχουλα μετά το πλούσιο «τάϊσμα» των δυνάμεων του κεφαλαίου, που τα κέρδη τους εκτοξεύτηκαν. Δευτερεύουσα αλλά υπαρκτή επίδραση στο εκλογικό αποτέλεσμα είχαν τα λάθη που έγιναν την προεκλογική περίοδο πρωτίστως από το ΣΥΡΙΖΑ, που δημιούργησαν ανασφάλεια σε ένα τμήμα των ψηφοφόρων που επιδιώκουν «σταθερότητα και κανονικότητα».


6. Στις εκλογές του Μαΐου διευρύνθηκε η τάση της μεγάλης υποχώρησης του ΣΥΡΙΖΑ, που έφτασε σε μία σωρευτική απώλεια 600.000 ψήφων από το 2019 και πάνω από 1,3 εκ. ψήφων από το 2015. Από αυτήν την σωρευτική απώλεια, μόνο ένα μικρό τμήμα κατευθύνθηκε προς τα αριστερά. Ειδικά την περίοδο 2019 – 2023 το κύριο μέρος των απωλειών του ΣΥΡΙΖΑ στράφηκε προς τα δεξιά του ακόμα και στις εργατικές – λαϊκές συνοικίες και στα πιο χαμηλά κοινωνικά στρώματα. Η ανατροπή του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος και η νεοφιλελεύθερη μεταστροφή του ΣΥΡΙΖΑ αναμφίβολα διαμόρφωσε το υπόστρωμα για τις ιδεολογικές και πολιτικές τάσεις που καθόρισαν το τωρινό εκλογικό αποτέλεσμα. Την περίοδο 2010 -2015, η μεγάλη κρίση του ελληνικού καπιταλισμού και η άνοδος των κοινωνικών αγώνων οδήγησαν σε κρίση εκπροσώπησης και σε μία ατελή ριζοσπαστικοποίηση. Η στροφή του ΣΥΡΙΖΑ το 2015, αλλά και η πολιτική που ακολούθησε την τετραετία της διακυβέρνησής του, διέψευσαν τις προσδοκίες και αναίρεσαν σε μεγάλο βαθμό τα ιδεολογικοπολιτικά αποτελέσματα της περιόδου 2010 -2012, αλλά και της κοινωνικής διαίρεσης που ανέδειξε το δημοψήφισμα του 2015. Η αποτύπωση αυτής της διεργασίας έγινε στις εκλογές του 2019. Τότε, ο ΣΥΡΙΖΑ οριοθέτησε τις απώλειές του, κυρίως λόγω της διαχείρισης του κρατικού μηχανισμού. Η απώλεια του το 2019, σε συνδυασμό με την στοχοποίηση από την αστική τάξη και τα κέντρα εξουσίας, που ποτέ δεν επεδίωξαν τη σταθεροποίηση του ως πόλο δυνάμει κυβερνητικής εναλλαγής και ανασυγκρότησης του δικομματισμού, οδήγησε το 2023 σε μία εκλογική συμπίεση που είναι αμφίβολο ότι μπορεί να αντιστραφεί. Μία άλλη πορεία θα προϋπέθετε μία ριζικά διαφορετική επιλογή από την ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Με αυτή την έννοια, η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ και ως κυβέρνηση και ως αντιπολίτευση, πράγματι ενίσχυσε σημαντικά τη συντηρητική στροφή της κοινωνίας.


7. Στο βαθμό που ο ΣΥΡΙΖΑ μετά το δημοψήφισμα εντάχθηκε στο μνημονιακό πολιτικό μπλοκ, ο περιορισμός της πολιτικής και εκλογικής του επιρροής ήταν σε μεγάλο βαθμό δεδομένος, αφού δεν υπήρχε καμία δυνατότητα, παρά τις διαδοχικές δεξιές μετατοπίσεις του, να καταστεί αξιόπιστος πόλος εξουσίας για τμήματα της αστικής τάξης. Η επιμονή στη στροφή προς το κέντρο, στην πλήρη υιοθέτηση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής, αλλά και της ευρωενωσιακής και νατοϊκής κατεύθυνσης, ήταν έτσι καταδικασμένη να αποτύχει και θα αποδυναμώσει περαιτέρω το ΣΥΡΙΖΑ, στο βαθμό που περιορίζεται ο πολιτικός χώρος για «κεντροαριστερά» κόμματα, ιδιαίτερα με την πολιτική καταγωγή του ΣΥΡΙΖΑ, που δεν διαθέτει οργανικές σχέσεις με τις λαϊκές τάξεις, αλλά ούτε και σχέσεις με τμήματα της ολιγαρχίας, όπως το ΠΑΣΟΚ. Άλλωστε, η πολιτική φθορά των κομμάτων της κεντροαριστεράς δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Στις συνθήκες σταθεροποίησης του νεοφιλελευθερισμού μετά την κρίση του 2008 – 2009, όπου δεν είναι ανεκτές παραχωρήσεις και νέα κοινωνικά συμβόλαια από την πλευρά των αστικών τάξεων, ενώ ακόμα και ήπιες πολιτικές αναδιανομής αντιμετωπίζονται από το κεφάλαιο με πολεμικούς όρους, ο πολιτικός χώρος για τα κόμματα αυτά συρρικνώνεται και τμήματα των μαζών στρέφονται στους αυθεντικούς εκφραστές της νεοφιλελεύθερης πολιτικής ή περιθωριοποιούνται από την πολιτική. Η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα επισφραγίζει το αδιέξοδο στο οποίο βρέθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ μετά τις εκλογές του Μαΐου. Χωρίς να την υποτιμούμε, το αδιέξοδο αυτό δεν οφείλεται αποκλειστικά στη συντριπτική ήττα, αλλά επειδή το σχέδιο για την επαναφορά του στην εξουσία (αποδυνάμωση μέχρι εξαΰλωσης της «εσωτερικής αντιπολίτευσης», αποχαλίνωση του ρόλου του Προέδρου, ρευστοποίηση κομματικών – συλλογικών δομών, σύγκλιση με τους χώρους του Κέντρου και της Κεντροδεξιάς με «μεταγραφές» προσωπικοτήτων από εκεί, συνθηματολογική εκφορά – αντιδάνειο από το παλιό ΠΑΣΟΚ, κτλ.) υλοποιήθηκε πλήρως και κατέληξε παταγωδώς. Ο Αλέξης Τσίπρας παραιτήθηκε, επειδή δεν μπορούσε να είναι φορέας οποιασδήποτε νέας εναλλακτικής πορείας, ενώ στα χέρια του, από το τρίτο μνημόνιο και έπειτα, η σχεδιασμένη πορεία μετασχηματισμού του ΣΥΡΙΖΑ από αριστερό κόμμα σε κακέκτυπο αστικού ολοκληρώθηκε πλήρως.


8. Το ΠΑΣΟΚ, διατήρησε ποσοστά και ψήφους στις δεύτερες εκλογές, επιβεβαιώνοντας πως, μετά τις αρχικές πανηγυρικές προβλέψεις των πρώτων εκλογών, στην πραγματικότητα, δεν μπορεί να αποτελεί τίποτα παραπάνω από τον ανταγωνιστή του ΣΥΡΙΖΑ για τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης και του ιστορικού συνεχιστή του χώρου του Κέντρου. Ακόμα, ωστόσο, κι αν η επόμενη τετραετία κρύβει συγκλίσεις ή ανταγωνισμούς ανάμεσα σε ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ, φαίνεται πως ο χώρος αυτός διέρχεται μεγάλη κρίση. Η αδυναμία συσπείρωσης ενιαίου εναλλακτικού συστημικού πόλου απέναντι σε μια ανόθευτη Δεξιά, αποτελεί σύμπτωμα και όχι αίτιο. Ως αίτια, αντιθέτως, για αυτή την κρίση θα πρέπει να εντοπίσουμε αφενός, την απουσία υλικής βάσης για το κοινωνικοπολιτικό μπλοκ που επιδιώκει να εκφράσει το Κέντρο (διάλυση μεσαίας τάξης και βαθιά ταξική διαφοροποίηση στο εσωτερικό αυτής που απέμεινε, αποσάθρωση παραγωγικού ιστού και μονάδων, περαιτέρω συμπίεση μικροαστικών στρωμάτων από την συγκέντρωση – συγκεντροποίηση κεφαλαίου) ως αποτέλεσμα των πολιτικών λιτότητας των μνημονίων και αφετέρου, τις ιστορικές ευθύνες της σοσιαλδημοκρατίας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, όπου στα δέκα πρώτα χρόνια της οικονομικής κρίσης, μετατράπηκε στο γνωστό «Ακραίο Κέντρο» και υπήρξε άλλοτε πρωτεργάτης και άλλοτε πιστός συνεχιστής αυτών των πολιτικών.


9. Εν όψει των εκλογών, όλες οι μερίδες της αστικής τάξης στην Ελλάδα επιδίωξαν συντεταγμένα με τους μηχανισμούς τους να διαμορφώσουν όρους πολιτικής κυριαρχίας ενός πόλου στην πολιτική σκηνή αλλά και ένα πολιτικό συσχετισμό ενός κυρίαρχου κόμματος και δύο «μισών κομμάτων» που μεσοπρόθεσμα δεν μπορούν να διεκδικήσουν την κυβερνητική εναλλαγή. Στη βάση αυτής της εξέλιξης εκτός των άλλων βρίσκεται η απόλυτη στήριξη στην παρούσα φάση της ελληνικής αστικής τάξης στο πολιτικό πρόγραμμα της Ν.Δ. Αυτή η στήριξη σε συνδυασμό με την ύφεση των κοινωνικών αγώνων και των οργανωμένων εκφράσεων του λαϊκού κινήματος παρήγαγε το εκλογικό αποτέλεσμα. Η ελληνική αστική τάξη μετά την κρίση, την οποία δεν έχει συνολικά ακόμα υπερβεί, την εφαρμογή των μνημονίων και την υποβάθμιση της στην διεθνή ιμπεριαλιστική αλυσίδα έχει αναπροσαρμόσει την στρατηγική της. Η ορατή ανάκαμψη των κερδών και του ποσοστού κέρδους δεν επιτυγχάνεται μέσα από μία σημαντική ανάκαμψη της καπιταλιστικής συσσώρευσης, αλλά από την συμπίεση της αξίας της εργατικής δύναμης και τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται από την μείωση της αξίας του φυσικού πλούτου αλλά και των δημόσιων υποδομών εξαιτίας της κρίσης. Οι παράγοντες αυτοί σε συνδυασμό με την εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό, είτε με την μορφή των εξαγορών και των επενδύσεων στο real estate είτε με την μορφή των πόρων της Ε.Ε., δημιουργούν σημαντικές δυνατότητες κερδοφορίας. Αυτή η πολιτική για το κεφάλαιο εξυπηρετείται με τον καλύτερο τρόπο για το μεσοπρόθεσμο διάστημα από την κυβέρνηση Μητσοτάκη.


10. Ως προς την αριστερά, τα αποτελέσματα των εκλογών αποτυπώνουν επίσης μία συντηρητική μετατόπιση. Το ΚΚΕ πέτυχε σε πλευρές της πολιτικής του στρατηγικής, τόσο την διεύρυνση της εκλογικής του επιρροής, αλλά και, πρωτίστως, πέτυχε τον στόχο του να αποτελεί τη μόνη δύναμη της αριστεράς με κοινοβουλευτική έκφραση. Σημαντικό στοιχείο που οδήγησε στην αύξηση της εκλογικής του επιρροής είναι το γεγονός ότι διατηρεί οργανωμένες δυνάμεις, γεγονός που του επιτρέπει να έρχεται σε άμεση επαφή με τμήματα των λαϊκών στρωμάτων. Σε μία περίοδο ύφεσης των κοινωνικών αγώνων, όπου το υπόδειγμα των ριζοσπαστικών πρακτικών υποχωρεί και άλλες τάσεις της αριστεράς εμφανίζονται αποδυναμωμένες, η ψήφος στο ΚΚΕ εμφανίζεται ως αμυντική επιλογή σε ένα τμήμα των ψηφοφόρων που αντιδρούν στην κυρίαρχη πολιτική και έχουν αριστερόστροφη ροπή. Το ΚΚΕ ενισχύθηκε από τα ΜΜΕ που επιχείρησαν να το εξωραΐσουν, στο βαθμό που, από το ίδιο το σύστημα, αναγνωρίζεται ως ένα κόμμα διαμαρτυρίας που, σε κάθε κρίσιμη στιγμή, έχει αποτελέσει παράγοντα σταθεροποίησης. Άλλωστε, το ίδιο το ΚΚΕ σε διάφορες φάσεις διατύπωσε τις θέσεις ότι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν η χειρότερη της μεταπολίτευσης, ότι η παραμονή στο Ευρώ είναι προτιμότερη από την έξοδο, συμβάλλοντας στην επιχειρηματολογία της δεξιάς. Είναι επίσης αποκαλυπτική η ερμηνεία από την πλευρά του ΚΚΕ του εκλογικού αποτελέσματος ως δικαίωση της στρατηγικής του ΚΚΕ την περίοδο 2012 – 2015, δηλαδή, μεταξύ άλλων, τη στάση του για το κίνημα των πλατειών, το δημοψήφισμα, την πολιτική του θέση για την ευρωζώνη. Η προεκλογική εκστρατεία του ΚΚΕ, ιδιαίτερα ενόψει των εκλογών του Ιουνίου, εμπεριείχε στοιχεία συστημικού lifestyle αλλά και πολεμικής απέναντι στις άλλες δυνάμεις της αριστεράς και ιδιαίτερα στο ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη. Η ενίσχυση του ΚΚΕ στις εκλογές του Ιουνίου φτάνει σε μια άνοδο περίπου 100.000 ψήφων από το 2019. Έτσι, δεν κατόρθωσε να προσελκύσει παρά ένα πολύ μικρό τμήμα των ψηφοφόρων που διέρρευσαν από το ΣΥΡΙΖΑ την περίοδο 2015 – 2023. Παρά τη σχετική επιτυχία του, όσο θα εμπεδώνονται τα αποτελέσματα των νεοφιλελεύθερων, αυταρχικών μέτρων και όσο θα προχωρούν οι ιδεολογικές μετατοπίσεις, τα πεδία και οι δυνατότητες πολιτικής πρακτικής του θα συρρικνώνονται. Η αρνητική μεταβολή των συσχετισμών και οι ιδεολογικές μεταβολές σε συντηρητική κατεύθυνση επηρεάζουν ήδη την πολιτική επιρροή του και μεσοπρόθεσμα θα του ασκήσουν πιέσεις.


11. Ένα τμήμα της αριστερόστροφης, αδιαμόρφωτης ψήφου στράφηκε προς την Πλεύση Ελευθερίας, που, όμως, δεν μπορεί να τοποθετηθεί στα αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ ή και γενικότερα στην αριστερά. Από άποψη πολιτικής τοποθέτησης, παράλληλα με μια θολή κριτική σε πολύ επιθετικές αντιλαϊκές πολιτικές, όπως η διεύρυνση των πλειστηριασμών και των εξώσεων, που δεν συνοδευόταν από καμία πολιτική πρόταση, ο πυρήνας του λόγου της επικέντρωνε σε μια κριτική απέναντι στους «συστημικούς πολιτικούς», όπου ενέτασσε όλες τις κοινοβουλευτικές πολιτικές δυνάμεις, σε μια προσπάθεια να ψαρέψει στα θολά νερά ενός «αντισυστημισμού» χωρίς ιδεολογικό και πολιτικό πρόσημο. Η επιρροή της Πλεύσης Ελευθερίας διογκώθηκε μεταξύ άλλων από τα μεγάλα ΜΜΕ, αφού, μέχρι ενός σημείου, στηρίχθηκε αποφασιστικά από τμήματα των κέντρων εξουσίας και της ολιγαρχίας για να ανακόψει την επιρροή αριστερών σχηματισμών, κυρίως του ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη.
12. Το εκλογικό αποτέλεσμα του ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη αποτελεί πολιτική αποτυχία για τη συμμαχία, αλλά και για την αριστερά συνολικότερα. Σε μεγάλο βαθμό, το αποτέλεσμα των εκλογών του Ιουνίου είχε ήδη κριθεί από την αρνητική δυναμική που δημιούργησαν οι εκλογές του Μαΐου, κάτι που δεν μπορούσε να αντιστραφεί στον λίγο διαθέσιμο χρόνο. Παρά το γεγονός ότι στις δεύτερες εκλογές το πολιτικό στίγμα της εκλογικής καμπάνιας και η φυσιογνωμία της συνεργασίας τροποποιήθηκε και βελτιώθηκε, τα χρονικά και τα πολιτικά περιθώρια ήταν ανεπαρκή για να αντιστρέψουν την εικόνα. Σε αυτό το πλαίσιο, το γεγονός ότι διατηρήθηκαν σε σημαντικό βαθμό δυνάμεις και ότι υπήρξε σε μεγάλο βαθμό ρεύμα υποστήριξης από παραδοσιακούς ψηφοφόρους της αριστεράς είναι μια παρακαταθήκη μέσα στην ευρύτερη αρνητική συνθήκη. Το εκλογικό αποτέλεσμα συσχετίζεται με τα προβλήματα και τις αδυναμίες που προϋπήρχαν των βημάτων για τη συγκρότηση της συνεργασίας. Ένα από τα βασικότερα είναι ότι το ΜέΡΑ25 δεν κατόρθωσε να συγκροτήσει οργανικούς δεσμούς με τμήματα των λαϊκών τάξεων, έστω και σε μικρή κλίμακα. Αντίστοιχα, το οργανωτικό δίκτυο και οι σχέσεις που διέθετε η ΛΑΕ ΑΑ, μετά το 2019 είχε υποχωρήσει. Επομένως, σε ένα μεγάλο εύρος της επικράτειας δεν ήταν εφικτή η οριοθέτηση και η μείωση των απωλειών που παρήγαγε η στοχοποίησή του από το σύνολο των κομμάτων, της οικονομικής ολιγαρχίας και των μεγάλων ΜΜΕ. Η αδυναμία είναι εμφανής από την απόκλιση της εκλογικής επίδοσης και στις δύο εκλογικές μάχες ανάμεσα στα μεγάλα αστικά κέντρα και στην περιφέρεια, αλλά και από την κοινωνικοταξική ένταξη της εκλογικής βάσης του ΜέΡΑ25-Συμμαχία για τη Ρήξη. Η απεύθυνση του εγχειρήματος στη νεολαία, και ιδιαίτερα στη φοιτητική είναι, σύμφωνα με τα ποιοτικά στοιχεία των exit polls, ιδιαίτερα ισχυρή, μεγαλύτερη από τις εκλογές του 2019, ενώ αυξήθηκε ως ποσοστό στις εκλογές του Ιουνίου έναντι αυτών του Μαΐου. Αντίθετα, η απεύθυνση σε μεγαλύτερες ηλικιακές κατηγορίες και στις πιο δυναμικές – παραγωγικές ηλικίες είναι χαμηλή. Ταυτόχρονα, η εκλογική βάση του εγχειρήματος τοποθετείται συντριπτικά πλειοψηφικά στην ριζοσπαστική αριστερά. Έτσι, τα ποιοτικά στοιχεία δείχνουν σοβαρές αδυναμίες, αλλά και κάποιες δυνατότητες. Με δεδομένες αυτές τις ελλείψεις, η δυσκολία να αντιμετωπιστούν οι διαρκείς πολιτικές επιθέσεις ενόψει των εκλογών του Μαΐου ήταν πολύ μεγάλη και τα λάθη τακτικής είχαν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Τέτοια λάθη τακτικής ήταν ο προσανατολισμός σε ένα οιονεί κυβερνητικό πρόγραμμα, που ακόμα και αν έφερε στοιχεία ρήξεων με βασικούς άξονες της νεοφιλελεύθερης στρατηγικής (πλαίσιο για τα κόκκινα δάνεια, αναπτυξιακή τράπεζα, ανάκτηση δημοσίου ελέγχου του τραπεζικού συστήματος, αμφισβήτηση του δημόσιου χρέους κ.λπ.), ήταν αναντίστοιχος με ένα μικρό, αριστερό σχηματισμό στο όριο του 3%. Ο δημόσιος λόγος ήταν σε ορισμένες περιπτώσεις αντιφατικός και σύνθετος, ενώ το πολιτικό στίγμα ήταν επαμφοτερίζον, κινούμενο από το ένα όριο του «κλεισίματος των τραπεζών» έως την «προοδευτική διακυβέρνηση», ενώ χρειαζόταν να αναδεικνύεται με πιο μεγάλη σαφήνεια η χρησιμότητα της ψήφου στο ΜΕΡΑ25 Συμμαχία για τη Ρήξη ως ενωτικής δύναμης αριστερής αντιπολίτευσης.


13. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η επιτυχής αντιμετώπιση του ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη από τους μηχανισμούς των κέντρων εξουσίας. Το εγχείρημα, όπως σωστά είχαμε εκτιμήσει, ήταν εξαρχής στο κέντρο του ενδιαφέροντος των κέντρων εξουσίας για πολλούς λόγους. Ένας εκ των βασικότερων ήταν ότι αποτελούσε απειλή για την αυτοδυναμία Μητσοτάκη, στο βαθμό που τα επιτελεία της ΝΔ δεν μπορούσαν να προβλέψουν ούτε το εύρος της δικής τους εκλογικής επιτυχίας, ούτε της υποχώρησης του ΣΥΡΙΖΑ, που συντελέστηκαν τις δύο τελευταίες βδομάδες των εκλογών του Μαΐου. Επιπλέον, η Συμμαχία αξιοποιήθηκε για να παραχθεί φθορά στο ΣΥΡΙΖΑ αναδεικνύοντας και τους δύο ως αναξιόπιστους εν δυνάμει κυβερνητικούς εταίρους. Ένας πιο μαζικός, λαϊκός λόγος και η επιμονή στην ανάγκη για μια αγωνιστική αριστερή αντιπολίτευση στη βουλή, θα μπορούσε να έχει αντιμετωπίσει εν μέρει αυτή την επίθεση, χωρίς να είναι και σε αυτή την περίπτωση βέβαιη η είσοδος, αλλά σίγουρα θα είχαν επιτευχθεί καλύτεροι όροι για τις δεύτερες εκλογές. Επιπλέον, η Συμμαχία μπήκε στο στόχαστρο και όλων των πολιτικών κομμάτων, από τη ΝΔ έως το ΚΚΕ, αλλά και άλλων δυνάμεων της αριστεράς.


14. Το ΜΕΡΑ25 Συμμαχία για τη Ρήξη, ενόψει των εκλογών του Ιουνίου, συσπείρωσε ευρύτερα τμήματα του δυναμικού της ριζοσπαστικής αριστεράς, χωρίς και πάλι αυτό να αντιστοιχηθεί στην τροποποίηση της επίσημης στάσης οργανώσεων και ρευμάτων που επέμειναν σε μία γενική προτροπή για ψήφο στην αριστερά, αλλά και χωρίς να μπορεί να ανατρέψει το ευρύτερο αποτέλεσμα. Παρά την μεγάλη παλέτα προγραμματικών προτάσεων και θέσεων σε όλα τα ζητήματα και παρά την αγωνιστική συνέπεια των τελευταίων ετών που έχουν επιδείξει όλες οι συνιστώσες δυνάμεις του «ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη», ο πολιτικός μας λόγος δεν κατάφερε να συνδεθεί με τις διεργασίες που διαμόρφωναν τις λαϊκές συνειδήσεις και πολιτικές εντάξεις. Την ίδια στιγμή, η συμμαχία μας άργησε να συγκροτηθεί, άργησε μέσα σε ακόμα στενότερα χρονικά περιθώρια να θέσει επιτεύξιμους υλικούς στόχους, σημείωσε οργανωτικές ολιγωρίες και δέχτηκε, όπως προαναφέραμε, σφοδρό πόλεμο από το μιντιακό – και όχι μόνο – σύστημα της ολιγαρχίας, το οποίο κατήγγειλε ονομαστικά κιόλας. Επομένως, τα συμπεράσματα που πρέπει να εξάγουμε, όσο επίπονα κι αν είναι, οφείλουν να οδηγήσουν, όχι απλώς σε πιο «ριζοσπαστικό» λόγο ή σε καλύτερη μετρήσιμη «επικοινωνία», αλλά βασικά σε ανώτερου είδους πολιτικοοργανωτική προετοιμασία για τις επόμενες μάχες.


15. Το εκλογικό αποτέλεσμα αλλά και οι αστοχίες και τα ελλείμματα δεν ακυρώνουν την ορθότητα της επιλογής για τη συγκρότηση του ΜέΡΑ25 Συμμαχία για τη Ρήξη. Παρά τη μη επίτευξη του εκλογικού στόχου μας, αποτιμούμε θετικά την εκλογική συνεργασία και την πολιτική επιλογή μας, με ευρύτατα πλειοψηφικές αποφάσεις των συλλογικών οργάνων μας, για εκλογική συμπόρευση με το ΜέΡΑ25, ως αποτέλεσμα πολιτικής απεύθυνσής μας για εκλογική συνεργασία όλων των δυνάμεων της αντιμνημονιακής Αριστεράς, στην οποία το ΚΚΕ και άλλες δυνάμεις της ριζοσπαστικής αριστεράς δεν ανταποκρίθηκαν. Επιθυμούμε αυτή η συμμαχία να συνεχιστεί και θα προσπαθήσουμε να διευρυνθεί και με τις άλλες δυνάμεις της αγωνιστικής αριστεράς. Ιδιαίτερα στις δεύτερες εκλογές, που το εγχείρημα μας στηρίχθηκε σε τεράστιο βαθμό σε παραδοσιακούς αριστερούς ψηφοφόρους, αναδείχθηκε η σπουδαιότητα μιας συμμαχίας, όπου ενδεχομένως κανένα από τα μέρη της δεν θα μπορούσε αυτοτελώς να τους εμπνεύσει, αλλά ενιαία τα κατάφερε. Η αυταπάρνηση και ανιδιοτέλεια που επέδειξαν τα μέλη της Λαϊκής Ενότητας – Ανυπότακτη Αριστερά σε όλη την Ελλάδα σε μια μακρά προεκλογική περίοδο ήταν συγκινητική.


16. Πίσω από τα τακτικά λάθη και αδυναμίες αναδεικνύονται λάθη στρατηγικής, τα οποία είναι συνολικότερα, και για τα οποία στεκόμαστε, καθόσον μας αφορά ως ΛΑΕ ΑΑ, αυτοκριτικά. Υπήρξε σοβαρή αδυναμία κατανόησης και επικοινωνίας με τις διεργασίες που συντελούνται μέσα στα λαϊκά στρώματα και του γεγονότος ότι τα όποια πολιτικά καύσιμα υπήρξαν από την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, το δημοψήφισμα του 2015 και την ακόλουθη ρήξη έχουν περιορισθεί. Τα οκτώ χρόνια που έχουν παρέλθει έχουν γίνει σημαντικές κοινωνικές αναδιαρθρώσεις, ενώ η έστω αναιμική και προσωρινή οικονομική ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τον μεγάλο όγκο πόρων και τις ακόμα μεγαλύτερες προσδοκίες που δημιουργούν, συγκροτούν ένα κοινωνικό μπλοκ της αστικής τάξης, των ανώτερων μικροαστικών στρωμάτων, αλλά και μεγάλου τμήματος των αυτοαπασχολούμενων. Από την άλλη πλευρά, στις κατώτερες τάξεις, μετά την συντριβή της εναλλακτικής πολιτικής πρότασης την περίοδο του 2015 – 2019 επιδρούν η απογοήτευση, οι ιδεολογικοί μηχανισμοί της άρχουσας τάξης, αλλά και η λογική του μικρότερου κακού.


17. Η διαμόρφωση της πολιτικής σκηνής μέσα από το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών αποκρυσταλλώνει υπαρκτές αλλαγές και, το κυριότερο, ενισχύει περισσότερο τις ιδεολογικές τάσεις και συνεπάγεται ευρύτερα αποτελέσματα. Η ΝΔ του Μητσοτάκη θα εφαρμόσει μια επιθετική πολιτική, ενώ παράλληλα θα «πιέζεται από»- «αξιοποιεί» τον χώρο στα δεξιά της όπου με τον παρόντα κοινοβουλευτικό συσχετισμό, μια ακόμα πιο ακροδεξιά «αντιπολίτευση» θα εισάγει στοιχεία της γενικής πολιτικής ατζέντας. Την ίδια στιγμή συγκυριακά υπάρχει απουσία ενός προφανούς εναλλακτικού πολιτικού πόλου που να διεκδικεί μεσοπρόθεσμα την κυβερνητική εξουσία έτσι ώστε να παράγει στοιχεία τροποποίησης της πολιτικής της Ν.Δ.. Ταυτόχρονα η παρουσία της αριστεράς, αλλά και ευρύτερα όποιων δυνάμεων προτάσσουν στοιχεία κάποιας αναδιανομής ή και ηπιότερης διαχείρισης, εμφανίζεται περιορισμένη.


18. Αυτό δεν σημαίνει ούτε ότι δεν θα υπάρχουν αντιφάσεις ή περιθώρια κοινωνικών αγώνων και μετατοπίσεων, ούτε ότι πρόκειται για έναν πολιτικό συσχετισμό που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ο αντιλαϊκός, νεοφιλελεύθερος, επιθετικός και αυταρχικός χαρακτήρας της πολιτικής της ΝΔ θα διαμορφώσει δυσαρέσκεια. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια οι πολιτικές και εκλογικές τοποθετήσεις χαρακτηρίζονται από μεγάλη ρευστότητα και έχουν αποδιαρθρωθεί οι οργανικές σχέσεις με τα πολιτικά κόμματα. Ο ελληνικός καπιταλισμός, παρά την ανάκαμψη και τη σχετική σταθεροποίηση, παραμένει αδύναμος και οι αντιφάσεις του θα εξακολουθήσουν να παράγουν αποτελέσματα, ιδιαίτερα στο βαθμό που η αστική στρατηγική προωθεί ένα μοντέλο ανάπτυξης με σημαντικά δομικά προβλήματα. Ωστόσο, από πολλές απόψεις, δεν βρισκόμαστε στο 2009, όταν ο ελληνικός καπιταλισμός εισερχόταν σε μια τεράστια κρίση που οδήγησε, μαζί με την διαχείριση που επέλεξαν τα κέντρα εξουσίας, σε μια πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική καταστροφή σε καιρό ειρήνης. Σήμερα, υπάρχει σχετική σταθεροποίηση και ανασυγκρότηση κάποιων κοινωνικών συμμαχιών, ενώ τα πληττόμενα στρώματα έχουν ως ένα βαθμό αποδεχθεί μια συνθήκη πολύ χαμηλών προσδοκιών. Ταυτόχρονα, έχει ενισχυθεί σημαντικά η εξουσία του κεφαλαίου στους χώρους εργασίας, κάτι που παράγει πολιτικά και ιδεολογικά αποτελέσματα, ενώ έχουν προχωρήσει μέτρα αυταρχικής θωράκισης και σταθεροποίησης του συστήματος. Η δυνατότητα συλλογικής έκφρασης και πολιτικής εκπροσώπησης των λαϊκών στρωμάτων έχει υποχωρήσει σημαντικά, ενώ συντελείται η εκτόπιση των συμφερόντων τους από την πολιτική σκηνή. Τέλος, έχει σταθεροποιηθεί σχετικά μία συντηρητική ιδεολογική στροφή, που μάλιστα σε ορισμένες περιοχές της χώρας παίρνει την μορφή της αναφοράς σε συγκροτημένα ακροδεξιά ρεύματα, που αναπτύσσουν οργανωμένη πρακτική μέσω μιας σειράς μηχανισμών και μπορούν να λειτουργήσουν ως υποδοχείς της δυσαρέσκειας τμημάτων των λαϊκών στρωμάτων, καναλιζάροντάς την σε αντιδραστική κατεύθυνση. Από την άλλη πλευρά, έχει αποδειχθεί ότι οι οργανικές σχέσεις των μαζών με τα πολιτικά κόμματα έχουν υποχωρήσει σημαντικά και υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ρευστότητα στην πολιτική τοποθέτηση ενός μεγάλου τμήματος των λαϊκών στρωμάτων, κάτι που, δυνητικά, διαμορφώνει δυνατότητες. Όλα αυτά διαμορφώνουν μία νέα συνθήκη, που απαιτεί μια διαφορετική αφήγηση, αλλά και νέες μορφές πρακτικών, με καθοριστικό το ρόλο της ενότητας και της κοινής δράσης των δυνάμεων της Αριστεράς.


19. Η δυνατότητα πολιτικών παρεμβάσεων σε αυτό το έδαφος απαιτεί επίμονη και επίπονη πολιτική δουλειά. Θα χρειαστεί νέος, μαζικός πολιτικός λόγος, που θα αναγνωρίζει την αμυντική φάση στην οποία βρίσκεται το κοινωνικό κίνημα και θα συνδυάζει τις απαραίτητες πολιτικές οριοθετήσεις με απαντήσεις σε ζητήματα πρώτης γραμμής για τις λαϊκές τάξεις που θα εμφανιστούν την επόμενη περίοδο, όπως η δημόσια υγεία, η δημόσια παιδεία, ο πληθωρισμός και η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητη η επεξεργασία προγραμματικών στοιχείων που θα αμφισβητούν το μοντέλο ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού, παράλληλα με την αντίθεση στις ιμπεριαλιστικές ολοκληρώσεις και την ενίσχυση της αμερικανοΝΑΤΟΙΚΗς σύνδεσης της χώρας και την οποιαδήποτε εμπλοκή της στον πόλεμο της Ουκρανίας. Είναι πολύ περισσότερο από ποτέ απαραίτητη η ενότητα των δυνάμεων της ανυπότακτης αριστεράς σε μια πολιτική αφήγηση, χωρίς διαιρέσεις πάνω σε ζητήματα που δεν έχουν καμία σχέση με το επίπεδο συνείδησης των μαζών. Μία τέτοια κατεύθυνση θα πρέπει να πάρει και τη μορφή της ενότητας στη δράση και στις κινηματικές πρακτικές, με όρους κοινού σχεδιασμού για το μαζικό κίνημα και τις συνδικαλιστικές και τις αυτοδιοικητικές παρατάξεις και σχήματα, με στόχο να ανασυγκροτηθούν κάποιες παρεμβάσεις και να χτιστούν σχέσεις με τμήματα των λαϊκών τάξεων. Διακριτό μέτωπο με μεγάλη σημασία πρέπει να είναι η αντιφασιστική πάλη, με στόχο μια ευρύτατη συσπείρωση δυνάμεων.


20. Σε πολιτικό επίπεδο, θα πρέπει να κινηθούμε στην κατεύθυνση της συγκρότησης ενός δικτύου δυνάμεων, οργανώσεων, ανένταχτου δυναμικού, αγωνιστών και αγωνιστριών που έχουν αποσυρθεί από τις πολιτικές διεργασίες και άλλων που ενδέχεται να αναζητήσουν αριστερή διέξοδο στην κρίση του ΣΥΡΙΖΑ. Η κρίση του ΣΥΡΙΖΑ είναι πιθανόν ότι θα τον οδηγήσει σε περαιτέρω συρρίκνωση αλλά και αποδυνάμωση. Αυτό δεν είναι απαραίτητο ότι θα οδηγήσει σε τάσεις αποδέσμευσης προς τα αριστερά του κόσμου που εκφράζει εκλογικά, όπως φάνηκε και με τα αποτελέσματα των εκλογών του 2023. Όπως επίσης είτε σαν επιμέρους τάσεις πολύ περισσότερο σαν σύνολο ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να οδηγηθεί σε μία πραγματική αριστερή στροφή. Η εφαρμογή των μνημονίων την περίοδο που ήταν κυβέρνηση, η αντιπολιτευτική τακτική και η συνολική πολιτική φυσιογνωμία του ως μία εκδοχή της δεξιάς σοσιαλδημοκρατίας σε συνδυασμό με την έλλειψη προσβάσεων στο μαζικό κίνημα που θα μπορούσαν να ασκήσουν πιέσεις για μία αριστερή στροφή αποκλείουν κάτι τέτοιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει η ριζοσπαστική αριστερά – και ιδιαίτερα η ΛΑΕ ΑΑ – να επιχειρήσει να αξιοποιήσει την κρίση εκπροσώπησης του κοινωνικού δυναμικού, που εκφράστηκε την τελευταία δεκαετία από το ΣΥΡΙΖΑ. Αντίθετα, πρέπει να δείξει ενδιαφέρον για τις πολιτικές εξελίξεις σε αυτό το χώρο επιδιώκοντας να είναι χώρος υποδοχής δυνάμεων που θα αποδεσμευτούν από αριστερά από αυτόν.


21. Ένας τέτοιος χώρος ενότητας και συνεργασιών θα πρέπει να περιλαμβάνει όλο το εύρος των δυνάμεων από το ΜέΡΑ25 και τη ΛΑΕ ΑΑ έως όλες τις δυνάμεις της ριζοσπαστικής αριστεράς, που είναι διατεθειμένες να συμμετάσχουν σε μία κίνηση με τέτοια χαρακτηριστικά. Μία τέτοια διεργασία θα μπορούσε να δώσει κάποια δείγματα γραφής ήδη από τις αυτοδιοικητικές εκλογές, ιδιαίτερα στις Περιφέρειες, παράλληλα με τη στήριξη ενωτικών κατεβασμάτων στους δήμους, διαμορφώνοντας όρους συνεργασίας και για τις ευρωεκλογές.


22. Απέναντι σε όλα αυτά, όπλο μας για να οικοδομήσουμε μια ριζοσπαστική αριστερά χρήσιμη για τους αγώνες και την κοινωνία είναι οι άνθρωποι της Αριστεράς και οι αγώνες που διατίθενται να δώσουν. Στο επόμενο διάστημα μετά τις συνεδριάσεις των κεντρικών οργάνων, θα συνεδριάσουν οι οργανώσεις της ΛΑΕ – ΑΑ σε τοπικό επίπεδο, προκειμένου να συζητήσουν διεξοδικά τις εκλογές και την αποτίμηση τους. Στόχος μας θα είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες, ώστε να εμπλακούν όσοι και όσες μας προσέγγισαν στην προεκλογική περίοδο.
23. Οι μεγάλες μάχες της επόμενης περιόδου αφορούν τη συμμετοχή της ΛΑΕ ΑΑ με όλες τις δυνάμεις της στους κοινωνικούς αγώνες για τα πραγματικά προβλήματα του λαού και της νεολαίας, τις αυτοδιοικητικές εκλογές, γιατί η συμμετοχή μας σε αυτοδιοικητικές κινήσεις μας δίνουν τη δυνατότητα επαφής με τις τοπικές κοινωνίες και τα προβλήματά τους και τους συλλογικούς φορείς του, ενώ οι περιφερειακές εκλογές είναι πολιτικές εκλογές, και τις ευρωεκλογές, για τις οποίες πρέπει να συζητήσουμε στη συμμαχία μας και να ετοιμάσουμε έγκαιρα την πολιτική προγραμματική μας αφήγηση και παρέμβαση.

Ιούλιος 2023

πηγή: laiki-enotita.gr 

Ευάγγελος Βενιζέλος: «Τα ιδιωτικά ΑΕΙ, το εκλογικό όριο και το Σύνταγμα»

Η μετεκλογική θεσμική συζήτηση κινείται γύρω από δυο, προς το παρόν, θέματα, την αναθεώρηση του Συντάγματος που εστιάζεται στο άρθρο 16 και την ενδεχόμενη αύξηση του ορίου εισόδου των κομμάτων στη Βουλή. Κοινός παρονομαστής είναι προφανώς το Σύνταγμα και η ερμηνεία του, κυρίως όμως οι προϋποθέσεις μιας συγκροτημένης, τεκμηριωμένης και υπεύθυνης δημόσιας συζήτησης για τέτοιας φύσης θέματα.

Ευάγγελος Βενιζέλος*

Η αναθεώρηση του άρθρου 16

Την περίοδο 2006 - 2008, ενόψει της τότε αναθεώρησης του Συντάγματος, είχα υποστηρίξει ότι μια τέτοια αναθεώρηση κινδυνεύει να ερμηνευθεί ως κίνηση υποβάθμισης του δημοσίου πανεπιστημίου και ότι σε κάθε περίπτωση η ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 16 έπρεπε να διαπιστωθεί στην πρώτη Βουλή με πλειοψηφία μεγαλύτερη των 151, αλλά μικρότερη των 180 βουλευτών, ώστε η δεύτερη Βουλή να διαμορφώσει το περιεχόμενο και τη νομοτεχνική κατάστρωση της διάταξης με την εγγύηση της αυξημένης πλειοψηφίας των 180 βουλευτών. Είχα επίσης υποστηρίξει ότι η ισχύουσα διατύπωση του άρθρου 16 αφήνει πολλά περιθώρια ευελιξίας στον νομοθέτη για τη λειτουργία στην Ελλάδα μη κρατικών πανεπιστημίων, ενώ είχα εξηγήσει, εντός και εκτός Βουλής, ότι σε κάθε περίπτωση η χώρα έχει υποχρέωση σεβασμού του Δικαίου της Ε.Ε. και πρωτίστως των θεμελιωδών ενωσιακών ελευθεριών, υποχρέωση που έχει σοβαρές πρακτικές συνέπειες στο πεδίο της παροχής υπηρεσιών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της αναγνώρισης επαγγελματικών δικαιωμάτων.

Αυτή ήταν, όπως αποδείχθηκε από τις εξελίξεις, μια μάχη οπισθοφυλακής. Το δημόσιο πανεπιστήμιο δεν αναβαθμίστηκε παρότι παρέμεινε γραμματικά αλώβητο το άρθρο 16. Πολλά ξένα πανεπιστήμια, ιδιωτικά αλλά και δημόσια, με έδρα κυρίως σε άλλες χώρες μέλη της Ε.Ε., συνήψαν συμβάσεις δικαιόχρησης ή πιστοποίησης ( franchising ή validation ) με τα λεγόμενα κολλέγια και παρέχουν υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ελληνική αγορά, ενώ τα επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων τους αναγνωρίζονται πλέον με την εγγύηση της νομολογίας του ΣτΕ ακόμη και στους πιο «δύσκολους» κλάδους όπως οι δικηγόροι και οι μηχανικοί - μέλη του ΤΕΕ. Παράλληλα στην Κύπρο αναπτύχθηκε μια δυναμική αγορά με την ίδρυση μεγάλου αριθμού ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Τα χρόνια που πέρασαν το ζήτημα των σχέσεων εθνικού Συντάγματος, Δικαίου της Ε.Ε. και Διεθνούς Δικαίου, δηλαδή το ζήτημα της πολλαπλότητας των έννομων τάξεων και η σύγκρουση ως προς την υπεροχή και την προτεραιότητα εφαρμογής των κανόνων κάθε μιας από τις τρεις αυτές έννομες τάξεις κατέστη κεντρικό, με τεράστιες πρακτικές συνέπειες. Αυτές δεν αφορούν πρωτίστως τις υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ούτε καν τις δημόσιες συμβάσεις (που καθόρισαν τελικά τον τρόπο ερμηνείας και εφαρμογής του άρθρου 14 παρ. 9 Σ. για τον «βασικό μέτοχο»). Αφορούν υπαρξιακά δημοσιονομικά ζητήματα όπως τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ γύρω από τα οποία αναπτύχθηκε η γνωστή σύγκρουση του ΔΕΕ με το γερμανικό Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο (το περιβόητο ζήτημα του ελέγχου ultra vires, δηλαδή της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ κρατών μελών και Ε.Ε.).

Επιπλέον η νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. ( απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, υπόθεση C 66/18, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας) με αφορμή τη στάση της Ουγγαρίας απέναντι στο Central European University που ίδρυσε ο George Soros έχει διαμορφώσει ένα πολύ πιο επιτακτικό για τα κράτη μέλη πλαίσιο σε σχέση με τη λειτουργία ξένων / ιδιωτικών πανεπιστημίων. Με τη μεγαλύτερη δυνατή συντομία που αποβαίνει εις βάρος της νομικής ακριβολογίας, μπορούμε να πούμε ότι τώρα πλέον το ΔΕΕ θεωρεί ότι τα κράτη - μέλη δεσμεύονται στον τομέα αυτό από τους κανόνες όχι μόνο του Δικαίου της Ε.Ε., αλλά και του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, πρωτίστως από τη Γενική Συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών, που περιλαμβάνεται στο παράρτημα της Συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου. Όταν συνεπώς ισχύουν (κατά τη Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών) πολυμερείς ή διμερείς διεθνείς συμβάσεις (που για τα ελληνικά δεδομένα κυρώνονται κατά το άρθρο 28 παρ. 1 Σ.) δεν δικαιούται ένα κράτος - μέλος, επικαλούμενο την εθνική του νομοθεσία συμπεριλαμβανομένου και του εθνικού του Συντάγματος, να αρνηθεί να συμμορφωθεί στις διεθνείς του υποχρεώσεις. Επιπλέον το ΔΕΕ έκρινε πλέον ρητά ότι οι εθνικές ρυθμίσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να σέβονται τα άρθρα 13, 14 παρ. 3, και 16 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, δηλαδή την ακαδημαϊκή ελευθερία, την ελευθερία της εκπαίδευσης αλλά και την επιχειρηματική ελευθερία.

Η Ελλάδα αν ήθελε να επιμείνει σε μια ερμηνεία του άρθρου 16 παρ. 5 και 8 του εθνικού της Συντάγματος, αντίθετη προς την προσέγγιση του ΔΕΕ, έπρεπε στο πεδίο του Δικαίου της Ε.Ε., να επικαλεσθεί τον σκληρό πυρήνα του άρθρου 4 παρ. 2 Συνθήκης για της Ε.Ε., δηλαδή να θέσει ζήτημα εθνικής συνταγματικής ταυτότητας. Είναι όμως προφανές ότι η προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας και του θεσμού του πανεπιστημίου είναι κοινό ευρωπαϊκό κεκτημένο και όχι ιδιαίτερη ελληνική ευαισθησία. Στο δε πεδίο της διεθνούς έννομης τάξης δεν χωρεί καν επίκληση της εθνικής συνταγματικής ταυτότητας για να αρνηθεί ένα κράτος τον σεβασμό υποχρεώσεων που ανέλαβε με διεθνή σύμβαση.

Το Σύνταγμα δεν είναι πλέον το παλιό «στενό» εθνικό Σύνταγμα αλλά το «επαυξημένο» Σύνταγμα του πολυεπίπεδου συνταγματισμού που εναρμονίζει τις έννομες τάξεις και προσφέρει τη μείζονα κάθε φορά προστασία της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η αναθεώρηση του άρθρου 16 πρέπει να αποτυπώσει και ρητά αυτή την ερμηνευτική διεργασία, με τη συναίνεση και την προσοχή που απαιτεί η αναθεωρητική διαδικασία και με βάση τα υψηλότερα διεθνή standards. Από την άλλη μεριά είναι προφανές ότι το άρθρο 16 στην ισχύουσα μορφή του όχι μόνο δεν εμποδίζει αλλά επιβάλλει τη συμμόρφωση με τους κανόνες υπερέχουσας ισχύος της ενωσιακής και της διεθνούς έννομης τάξης που ανέδειξε η παραπάνω απόφαση του ΔΕΕ.

Στο μεταξύ, το μεγάλο ζήτημα είναι πάντα η αναβάθμιση του δημοσίου πανεπιστημίου. Αυτή εκκινεί από δυο θεμελιώδεις προϋποθέσεις: την αποκομματικοποίηση και την απογραφειοκρατικοποίηση του ελληνικού πανεπιστημίου. Την κατάργηση της ισοπεδωτικής νομοθετικής ομοιομορφίας και του ασφυκτικού κρατικού ελέγχου. Τη δυνατότητα των ΑΕΙ να κινηθούν με τη μέγιστη ευελιξία ως προς τα εκπαιδευτικά και ερευνητικά τους προγράμματα, προπτυχιακά και μεταπτυχιακά, ελληνόγλωσσα και ξενόγλωσσα και ως προς το προσωπικό τους. Προφανώς δεν απαιτείται ούτε για αυτά να προηγηθεί η αναθεώρηση του άρθρου 16.

Το όριο εισόδου των κομμάτων στη Βουλή

Το όριο εισόδου ενός κόμματος στη Βουλή είναι ένα κλασικό και θεμελιώδες πρόβλημα των εκλογικών νομοθεσιών διεθνώς και πρωτίστως στην Ευρώπη όπου κυριαρχεί το κοινοβουλευτικό σύστημα διακυβέρνησης. Το «κατώφλι» είναι κρίσιμη παράμετρος του εκλογικού συστήματος, δηλαδή της αλληλουχίας των νομικών κανόνων που ορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η ψήφος των πολιτών και οι συσχετισμοί εντός του εκλογικού σώματος μετατρέπονται σε έδρες που κατανέμονται στα κόμματα και διαμορφώνεται ο συσχετισμός των κοινοβουλευτικών δυνάμεων.

Σε ένα πλειοψηφικό σύστημα με μονοεδρικές περιφέρειες που καταλαμβάνονται σε έναν γύρο από όποιον συγκεντρώσει τη σχετική πλειοψηφία, όπως συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο, το κατώφλι δεν έχει σημασία. Σε ένα εκλογικό σύστημα «ενισχυμένης» αναλογικής που διασφαλίζει την ανάδειξη σταθερής αυτοδύναμης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από το πρώτο κόμμα όταν αυτό συγκεντρώνει σχετική πλειοψηφία επιπέδου π.χ. άνω του 37 %, το κατώφλι μπορεί να καταστεί αδιάφορο για την κυβερνητική σταθερότητα αν οι έδρες που λαμβάνει το πρώτο κόμμα δεν εξαρτώνται τεχνικά από τον αριθμό των μικρών κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βουλή ή αποκλείονται από αυτήν. Αυτό έπρεπε να έχει γίνει και με τον ισχύοντα εκλογικό νόμο με τον οποίο διεξήχθησαν οι εκλογές του Ιουνίου.

Εφόσον το όριο εισόδου στη Βουλή είναι βασικό στοιχείο του εκλογικού συστήματος, ο σχετικός νόμος εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 54 Σ. και η άμεση εφαρμογή του προϋποθέτει αυξημένη πλειοψηφία 2/3 του συνολικού αριθμού των βουλευτών.

Το ζήτημα του ορίου εισόδου συνδέεται συχνά στη δημόσια συζήτηση με την ανάγκη αποτροπής της πολυδιάσπασης (fragmentation) του κομματικού φάσματος και διαφύλαξης της ισορροπίας του κομματικού συστήματος. Αυτά όμως αφορούν κυρίως τη σχέση του κυβερνώντος κόμματος με το δεύτερο ή το τρίτο κόμμα όταν η μεταξύ τους διαφορά μεγέθους είναι σημαντική (πχ 41-18-11,5 %) και όχι την ενδεχόμενη παρουσία μεγάλου αριθμού μικρότερων κομμάτων που μπορεί να είναι ενοχλητικά από αξιακής ή αισθητικής πλευράς. Αν πάντως τίθεται ζήτημα νομικού περιορισμού στην κοινοβουλευτική εκπροσώπηση ενός κόμματος για λόγους προστασίας της φιλελεύθερης δημοκρατίας, αυτό ισχύει και όταν το συγκεκριμένο κόμμα υπερβαίνει το κατώφλι εισόδου στη Βουλή.

Υπό το πρίσμα των παραπάνω μπορούμε να επεξεργαστούμε το ερώτημα αν θα έθετε ζήτημα αντισυνταγματικότητας ή αντίθεσης προς την ΕΣΔΑ η αύξηση του ορίου από το 3 % στο 5%. Η ερμηνεία του Συντάγματος ευτυχώς για την επιστημονική κοινότητα, τη δικαστική εξουσία και τελικά για το κύρος του Συντάγματος, δεν είναι ένα παιχνίδι κολοκυθιάς: γιατί 3 % και όχι 4 %, γιατί 5 % και όχι 10 %. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι υπό ποιες συνθήκες και από ποιο σημείο και μετά η απόκλιση από την αρχή της ισότητας και της ισοδυναμίας της ψήφου παύει να δικαιολογείται από λόγους που ανάγονται στην εναρμόνιση των οργανωτικών βάσεων του κοινοβουλευτικού συστήματος διακυβέρνησης, δηλαδή στην εναρμόνιση της δημοκρατικής, της αντιπροσωπευτικής και της κοινοβουλευτικής αρχής που περιλαμβάνει και τη μέριμνα για κυβερνητική σταθερότητα.

Όπως καταγραφεί η Επιτροπή Βενετίας του Συμβουλίου της Ευρώπης σε σχετική έκθεση της [CDL-AD(2010)007] του 2010 στις μισές περίπου χώρες μέλη του Συμβουλίου ίσχυε τότε όριο εισόδου: 10 % στην Τουρκία, 5 % στην Γερμανία (όπου όμως υπάρχει η εναλλακτική προϋπόθεση της εκλογής τριών βουλευτών από την πρώτη ψήφο), στο Βέλγιο ( ανά εκλογική περιφέρεια), την Εσθονία, Γεωργία, Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, 4 % στην Αυστρία, Βουλγαρία, Ιταλία, Νορβηγία, Σλοβενία, Σουηδία, 3 % στην Ισπανία (ανά εκλογική περιφέρεια), Ελλάδα, Ρουμανία, Ουκρανία, 2% στη Δανία, 0.67 % στην Ολλανδία. Στο μεταξύ στη Μολδαβία το όριο αυξήθηκε στο 6% για τα κόμματα και στο 8 % για τους συνασπισμούς.

Το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ( στην υπόθεση Yumak and Sadak v. Turkey) ότι το όριο του 10 % στην Τουρκία δεν παραβιάζει την ΕΣΔΑ εφόσον εξυπηρετεί τον θεμιτό σκοπό της αποφυγής του θρυμματισμού των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και της διευκόλυνσης της κυβερνητικής σταθερότητας, λαμβανομένης όμως υπόψη της ύπαρξης παράπλευρων διασφαλιστικών δικλείδων κυρίως σε σχέση με τη δυνατότητα εκλογής Κούρδων ανεξάρτητων υποψηφίων. Ήδη όμως από το 2007 η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (resolution 1547) δήλωσε την προτίμησή της για όριο 3% .

Στη χώρα μας το όριο του 3% εισήχθη μόλις το 1993. Επτά από τις είκοσι εκλογές της μεταπολιτευτικής περιόδου διεξήχθησαν χωρίς όριο εισόδου. Το όριο του 3% των έγκυρων ψήφων ως κατώφλι εισόδου κόμματος στη Βουλή ή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κρίθηκε ρητά ως μη αντίθετο προς το Σύνταγμα (ΑΕΔ 34/1999, 3/2015)

Στις εκλογές πάντως του 1977 η Συμμαχία Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων συγκέντρωσε 2, 72% και εξέλεξε 2 βουλευτές ενώ το Κόμμα Νεοφιλελευθέρων του Κων. Μητσοτάκη 1,08 και εξέλεξε επίσης 2 βουλευτές. Το 1985 το ΚΚΕ εσωτερικού συγκέντρωσε 1,84% και εξέλεξε 1 βουλευτή. Τον Ιούνιο του 1989 η Δημοκρατική Ανανέωση του Κωστή Στεφανόπουλου συγκέντρωσε 1,01% και εξέλεξε 1 βουλευτή. Το ίδιο κόμμα το 1990 συγκέντρωσε 0,67% και εξέλεξε πάλι 1 βουλευτή.

Αν το όριο ήταν 5 % το ΚΚΕ δεν θα μετείχε στη Βουλή το 1993 ( 4,54 % ) και τον Ιούνιο του 2012 (4,5 %), ενώ το 1996, το 2000, το 2004, τον Ιανουάριο του 2015 και το 2019 κινήθηκε οριακά πάνω από το 5 % ( 5,6- 5,52- 5,9- 5,47 - 5,30 % αντίστοιχα). Ο τότε Συνασπισμός υπερέβη ελάχιστα το 5 % μόνο το 1996 και το 2007, ενώ ήταν κάτω από το 5 % το 2000 ( 3,2 %), το 2004 (3,26 %) και το 2009 (4,59%). Το ΠΑΣΟΚ λόγω της διάσπασης του ΚιΔηΣο συγκέντρωσε 4,68% τον Ιανουάριο του 2015 και το Ποτάμι 4,09 % τον Σεπτέμβριο του 2015.

Αντίθετα η Χρυσή Αυγή είχε υπερβεί άνετα το όριο του 5% τον Μάιο του 2012 ( 6,97 %), τον Ιούνιο του 2012 ( 6,92%), τον Ιανουάριο του 2015 ( 6, 28%) και τον Σεπτέμβριο του 2015 (6,99%), ακόμη δηλαδή και μετά την άσκηση ποινικών διώξεων και την προσωρινή κράτηση του ηγετικού πυρήνα της.

Συνεπώς τα ιστορικά δεδομένα των εκλογικών αναμετρήσεων της Μεταπολίτευσης δεν προσδίδουν εύλογο χαρακτήρα στην αύξηση του ορίου στο 5%. Η δε ισχύς του εκλογικού συστήματος της ενισχυμένης αναλογικής που αναδεικνύει σταθερή μονοκομματική κυβέρνηση δύσκολα δικαιολογεί την αύξηση του ορίου, καθώς αρκεί να αποσυνδεθεί το πριμ προς το πρώτο κόμμα από τον αριθμό των μικρών κομμάτων που εισέρχονται στη Βουλή ή μένουν χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.

Στο πεδίο των ευρωπαϊκών εκλογών δεν ισχύουν προφανώς επιχειρήματα σχετικά με την κυβερνητική σταθερότητα, αλλά επιχειρήματα σχετικά με την ανάγκη διαμόρφωσης ευρωπαϊκών κοινοβουλευτικών ομάδων με υπόσταση και δικτύωση σε πολλές χώρες - μέλη που επιτρέπει να διαδραματίζουν πανευρωπαϊκό πολιτικό ρόλο.

Κατά τις ευρωεκλογές του 2019 όριο εισόδου 5 % υπήρχε σε 9 χώρες - μέλη, όριο εισόδου 4% σε 3 , όριο εισόδου 3% στην Ελλάδα, όριο εισόδου 1,8% στην Κύπρο. Σε 14 χώρες μέλη δεν υπήρχε όριο εισόδου. Τώρα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτείνει για τις εκλογές του 2024 τα κράτη μέλη να παραμείνουν ελεύθερα να θεσπίσουν όριο εισόδου που δεν υπερβαίνει το 5%. Να είναι δε υποχρεωμένα να καθορίσουν όριο – όχι μικρότερο του 3,5% και όχι μεγαλύτερο του 5% – για εκλογικές περιφέρειες κρατών μελών που περιλαμβάνουν περισσότερες από 60 έδρες ευρωβουλευτών. Το πιθανότερο είναι να ισχύσουν τα όρια του 2019.

Είναι ελπίζω προφανές ότι τέτοιου είδους νομοθετικές πρωτοβουλίες δεν μπορεί να είναι βεβιασμένες ή συγκυριακές, σε κάθε δε περίπτωση πρέπει να βασίζονται σε ενδελεχή μελέτη των παραμέτρων στις οποίες αναφερθήκαμε. Η μελέτη αυτή ως στοιχείο της «αιτιολογίας» του νόμου καθιστά αξιόπιστη την όποια νομοθετική ρύθμιση και επιτρέπει τον μεθοδολογικά σοβαρό δικαστικό έλεγχο της ενδεχόμενης αντίθεσης του νόμου προς το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Στη «συνεπειοκρατική» αντίληψη του δικαστή το γεγονός ότι οι εκλογές έχουν ολοκληρωθεί είναι προφανώς κρίσιμο, εκτός και αν οι τυχόν νομοθετικές υπερβάσεις παραβιάζουν πρόδηλα το ευρωπαϊκό συνταγματικό / εκλογικό κεκτημένο. -

πηγή: evenizelos.gr

* Ευάγγελος Βενιζέλος, καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή ΑΠΘ, πρώην αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης.

Ομοσπονδία Οικοδόμων: «Άμεσα μέτρα προστασίας των εργαζόμενων από τον καύσωνα» - Δελτίο Τύπου.

Όλες οι κατασκευαστικές εταιρείες, εργολάβοι και οι εργοδότες έχουν ευθύνη να εξασφαλίσουν τα μέτρα που χρειάζονται για την προστασία των εργαζομένων.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΑΜΕΣΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΥΣΩΝΑ

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της μετεωρολογικής υπηρεσίας, το επόμενο 10ημερο θα επικρατούν συνθήκες καύσωνα στην χώρα με θερμοκρασίες που θα ξεπερνούν τους 40 βαθμούς υπό σκιά.

Η κυβέρνηση, το Υπουργείο Εργασίας, το Σώμα Επιθεωρητών Εργασίας (ΣΕΠΕ) πρέπει άμεσα να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας για τη ζωή των εργαζομένων, να προχωρήσουν σε μαζικούς ελέγχους στους χώρους δουλειάς και να υποχρεώσουν τους εργοδότες στην εφαρμογή και την τήρηση τους, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι για νέα εργοδοτικά εγκλήματα, συνέπεια της εντατικοποίησης της εργασίας, των υψηλών θερμοκρασιών και της έλλειψης μέτρων ασφάλειας.

Στο ζήτημα της προστασίας της ζωής δεν χωράνε εκπτώσεις. Δεν φτάνουν οι συστάσεις που κατ’ έθιμο εκδίδουν κάθε χρόνο οι αρμόδιες υπηρεσίες ελέγχου και το Υπουργείο Εργασίας. Χρειάζεται να εξασφαλιστεί η υποχρεωτική εφαρμογή των καταλλήλων μέτρων. Η κατάσταση στους χώρους δουλειάς το επόμενο 10ημερο δε χωράει «ναι μεν αλλά».

 Απαιτούμε:

    ● Άμεση διακοπή των εργασιών στους 38^ΟC με καταβολή εξολοκλήρου του ημερομισθίου στους εργαζόμενους.

    ● Να εξασφαλιστούν στους εργαζομένους κλιματιζόμενοι χώροι, πρόσβαση σε δροσερό νερό και ανάλογα  της εκτίμησης άλλων παραγόντων που αυξάνουν τον επαγγελματικό κίνδυνο, (υγρασία, είδος δουλειάς, κ.α) οι εργασίες να διακόπτονται και σε μικρότερες θερμοκρασίες (36^οC).

    ● Ανάλογα το είδος της εργασίας, ιδιαίτερα όσες αφορούν σε υπαίθριους χώρους, σε ύψος, και άμεσο κίνδυνο σε θερμική καταπόνηση και θερμοπληξία (ασφαλτόστρωση, σκυροδέτηση, σοβατίσματα, εργασίες κατασκευής οδικών δικτύων, σιδέρωμα πλάκας, κ.λ.π), οι εργοδότες πρέπει να σχεδιάσουν προκαταβολικά τη διακοπή των εργασιών πριν την αύξηση της θερμοκρασίας.

    ● Όταν διακόπτονται οι εργασίες λόγω υψηλών θερμοκρασιών εφόσον δεν υπάρχουν κατάλληλοι χώροι, αποδυτήρια, δροσερό νερό, οι εργαζόμενοι πρέπει να αποχωρούν από τον χώρο δουλειάς.

    ● Σε κάθε περίπτωση είναι προφανές ότι σε συνθήκες καύσωνα καμιά εργασία δεν μπορεί να γίνεται τις μεσημεριανές ώρες και πέραν του πενθήμερου.

     ● Σε εργοστάσια κοπής και επεξεργασίας μαρμάρου, σε ξυλουργεία άμεσα πρέπει να ελεγχθεί αν είναι επαρκές το σύστημα εξαερισμού και κλιματισμού. Σε περίπτωση ανεπάρκειας, πρέπει να διακόπτονται οι εργασίες μέχρι την αποκατάσταση του προβλήματος.

    ● Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για τους εργαζόμενους με προβλήματα υγείας. Με ευθύνη της εργοδοσίας πρέπει να προστατευτούν από την έκθεση τους σε εργασίες που συνδέονται με θερμική καταπόνηση.

    ● Σε μεγάλους χώρους δουλειάς (π.χ. Ελληνικό, Μετρό), με ευθύνη της εργοδοσίας πρέπει να εξασφαλιστούν όλα τα αναγκαία μέσα (γιατρός εργασίας, υλικοτεχνική υποδομή, κατάλληλο μέσο μεταφοράς στο νοσοκομείο κ.α) για την άμεση αντιμετώπιση περιστατικών θερμοπληξίας καθόλη την διάρκεια του ωραρίου.

Σε όλες τις περιπτώσεις διακοπής των εργασιών ή ακόμη και μη έναρξης τους, συνέπεια των καιρικών συνθηκών, της έλλειψης κατάλληλων μέτρων, το μεροκάματο και το ένσημο πρέπει να καταβάλλονται χωρίς καμία περικοπή.

Καλούμε το υπουργείο εργασίας να πάρει άμεσα μέτρα και να εκδώσει υποχρεωτική εγκύκλιο για την εφαρμογή τους.

Όλες οι κατασκευαστικές εταιρείες και οι εργοδότες έχουν ευθύνη να εξασφαλίσουν τα μέτρα που χρειάζονται για την προστασία των εργαζομένων.

Υπουργείο και εργοδοσία σε κάθε άλλη περίπτωση φέρουν ακέραια την ευθύνη για τυχόν δυσάρεστα συμβάντα σε σχέση με τη ζωή και την υγεία των εργαζομένων.

Καλούμε τα συνδικάτα μας, αυτές τις μέρες να βρεθούν στους χώρους δουλειάς για να επιβάλλουν μαζί με τους εργαζομένους τα απαραίτητα μέτρα προστασίας από τον καύσωνα και την ασφάλεια των συνθηκών εργασίας.

Για τη Διοίκηση

 Ο Πρόεδρος                                                                                                      Ο Γενικός Γραμματέας

  Γιάννης Τασιούλας                                                                                            Βάλσαμος Συρίγος 

Υπουργείο Εργασίας: Μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από τον καύσωνα "CLEON"

Έκτακτα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από τον επερχόμενο καύσωνα, λαμβάνει το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.

Μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από τη θερμική καταπόνηση, υπό συνθήκες καύσωνα, ανακοίνωσε το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, μετά το Έκτακτο Δελτίο Επικίνδυνων Καιρικών Φαινομένων (ΕΔΕΚΦ) της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ), με το οποίο αναγγέλλονται συνθήκες καύσωνα από την Τετάρτη  (12/7/2023) έως και τις αρχές της επόμενης εβδομάδας.

Ο καύσωνας αυτός λαμβάνει την ονομασία CLEON και εντάσσεται στα επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα, με διάρκεια τουλάχιστον έξι ημερών και με θερμότερες ημέρες την Παρασκευή (14/7/2023) και το Σάββατο (15/7/2023).

Συγκεκριμένα, ενόψει του επερχόμενου καύσωνα, συστήνονται τα εξής:

Στο πλαίσιο της τήρησης των κανόνων για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης απευθύνει αυστηρή σύσταση στους εργοδότες να προβούν τόσο στη λήψη των απαραίτητων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, όσο και σε μείωση απασχόλησης ή/και παύση εργασιών κατά τις ώρες θερμοκρασιακής αιχμής (12:00-17:00), όπου αυτό κριθεί κατά περίπτωση απαραίτητο για την αποφυγή των φαινομένων θερμικής καταπόνησης, υπό συνθήκες καύσωνα.

Ειδικότερα, λαμβάνοντας υπ' όψιν και την από 26 Μαΐου 2023 (αριθ. πρωτ. 52903) σχετική εγκύκλιο της Γενικής Γραμματείας Εργασιακών Σχέσεων του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, προβλέπονται:

     Α. Οργανωτικά μέτρα για την πρόληψη της θερμικής καταπόνησης

• Οργάνωση του χρόνου εργασίας με προγραμματισμό διαλειμμάτων κατάλληλης διάρκειας για τη μείωση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων.
• Προγραμματισμός των εργασιών που συνεπάγονται υψηλή θερμική καταπόνηση των εργαζομένων, κατά το δυνατόν, σε ώρες εκτός θερμοκρασιακών αιχμών.
• Μείωση της απασχόλησης ή παύση εργασιών σε ιδιαίτερα επιβαρυμένους θερμικά χώρους, όπως είναι τα μηχανοστάσια, χυτήρια, υαλουργεία, κεραμοποιεία, ναυπηγικές εργασίες κ.λπ., μεταξύ των ωρών 12:00-17:00.
• Διαμόρφωση κυλικείων ή άλλων κατάλληλων χώρων για τον χρόνο διαλείμματος. Οι χώροι αυτοί, ανάλογα με τις αντικειμενικές ανάγκες και δυνατότητες, να εξοπλίζονται με σύστημα κλιματισμού. Οι χώροι αυτοί θα επιλεγούν, μετά από συνεργασία του εργοδότη και του τεχνικού ασφαλείας, ιατρού εργασίας και μελών ΕΥΑΕ και, όπου δεν υπάρχουν, των εκπροσώπων των εργαζομένων.
• Παροχή πόσιμου δροσερού νερού σε θερμοκρασία 10-15 ° C.

     B. Ειδικές προβλέψεις για υπαίθριες εργασίες

• Τα μέτρα που μπορεί να ληφθούν, για να αντιμετωπιστεί τυχόν θερμική καταπόνηση των εργαζομένων, περιλαμβάνουν:
• Χορήγηση και χρήση κατάλληλου καλύμματος κεφαλής, όπου δεν προβλέπεται χρήση κράνους προστασίας, καθώς και προστατευτικών μέσων δέρματος.
• Διαμόρφωση/επιλογή σκιερού μέρους για διαλείμματα.
• Διαμόρφωση/επιλογή σκιερού μέρους ή κατασκευή κατάλληλων στεγάστρων για την εκτέλεση των εργασιών, όπου αυτό είναι δυνατόν.
• Προγραμματισμός των εργασιών, έτσι ώστε οι πλέον επιβαρυμένες (π.χ. εργασίες ασφαλτόστρωσης) να γίνονται τις ώρες που οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες.
• Μείωση της απασχόλησης ή/και παύση εργασιών κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ των ωρών 12:00-17:00.
• Χορήγηση πόσιμου δροσερού νερού (10-15 ° C).

Για εργαζόμενους που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου και ειδικά στις περιπτώσεις έκθεσής τους σε επιβαρυντικές συνθήκες, συστήνεται, όπου αυτό είναι εφικτό από τη φύση της εργασίας, η δυνατότητα εξ αποστάσεως εργασίας, μέσω τηλεργασίας.

Η Επιθεώρηση Εργασίας εντατικοποιεί τους στοχευμένους ελέγχους σε εργασιακούς χώρους, σύμφωνα και με την επισυναπτόμενη υπ' αριθμ. 267075 /30.05.2023 εγκύκλιο, με έμφαση σευπαίθριες εργασίες (π.χ. οικοδομές, οδικά και άλλα τεχνικά έργα), εργασίες σε στεγασμένους χώρους, όπου, λόγω της φύσης των παραγωγικών διαδικασιών, μπορεί να υπάρχει επιπλέον θερμική καταπόνηση από υψηλές τιμές θερμοκρασίας-υγρασίας και ακτινοβολούμενη θερμότητα (π.χ. σε χυτήρια, μεταλλουργίες, βιομηχανίες πλαστικών κ.α.), καθώς και σε χειρωνακτικές εργασίες (π.χ. μεταφορά βαρέων αντικειμένων και οικοδομικών υλικών).

Τέλος, συστήνεται η συχνή παραπομπή των εργοδοτών στην ιστοσελίδα:  http://www.hnms.gr/emy/el/forecast/deikths_wbgt της ΕΜΥ, όπου υπάρχει 48ωρη πρόβλεψη του σχετικού βιοκλιματικού δείκτη πρόβλεψης (WBGT) της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπ' όψιν κατά τον προγραμματισμό των εργασιών ή/και των τεχνικών και οργανωτικών μέτρων για την αποτροπή της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων.

Εκτίμηση του δείκτη WBGT (ΘΥΒΜΑΣ) για εξωτερικούς χώρους σε πραγματικό χρόνο και προβλέψεις για τις επόμενες 48 ώρες παρέχεται επίσης από την εφαρμογή «ΘΥΒΜΑΣ-Δείκτης Θερμικής Καταπόνησης» για έξυπνα κινητά, λαμβάνοντας μετεωρολογικά δεδομένα από τον πλησιέστερο στον χρήστη μετεωρολογικό σταθμό: https://play.google.com/store/apps/details?id=gr.wbgt.

Σε περίπτωση καταγγελιών, το κοινό μπορεί να απευθύνεται στο τηλέφωνο καταγγελιών 1555 ή στις κατά τόπους αρμόδιες Επιθεωρήσεις Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία.