Δεκάδες ακαδημαϊκοί γίνονται πολιτικοί μετά την εκπληκτική νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» (student List)
Μετά τη νίκη ενός κινήματος της αντιπολίτευσης με επικεφαλής φοιτητές στη Σερβία στις 25 Οκτωβρίου, η ομάδα, με την ονομασία Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν, έχει 141 εκπροσώπους στην Εθνοσυνέλευση της Σερβίας, η οποία αποτελείται από 250 μέλη. Δεκάδες από αυτούς προέρχονται από τον ακαδημαϊκό κόσμο και περισσότεροι από τους μισούς έχουν διδακτορικό ή ιατρική.
Ένας αστροφυσικός που μελετά την εξέλιξη των γαλαξιών. Ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός που έχει βοηθήσει στο σχεδιασμό ρομπότ. Ένας οργανικός χημικός που, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, εργάστηκε σε φάρμακα για την COVID-19. Ένας ερευνητής εκπαίδευσης, ένας κοινωνιολόγος, αρκετοί πολιτικοί επιστήμονες, οικονομολόγοι, γιατροί και ιατρικοί ερευνητές. Όλοι έχουν εκλεγεί σε αυτό που μπορεί κάλλιστα να είναι το πιο έξυπνο κοινοβούλιο στον κόσμο.
Μετά τη νίκη ενός κινήματος της αντιπολίτευσης με επικεφαλής φοιτητές στη Σερβία στις 25 Οκτωβρίου, η ομάδα, με την ονομασία Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν, έχει 141 εκπροσώπους στην Εθνοσυνέλευση της Σερβίας, η οποία αποτελείται από 250 μέλη. Δεκάδες από αυτούς προέρχονται από τον ακαδημαϊκό κόσμο και περισσότεροι από τους μισούς έχουν διδακτορικό ή ιατρική.
Τώρα, αυτή η ομάδα έχει αναλάβει τον σχηματισμό κυβέρνησης και τη χάραξη μιας νέας πορείας για τη Σερβία, μετά από 13 χρόνια λαϊκιστικής αυταρχικής διακυβέρνησης από τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς, πρώτα ως πρωθυπουργό και αργότερα ως πρόεδρο. Η Φοιτητική Λίστα έχει υποσχεθεί να καταπολεμήσει τη διαφθορά και να εδραιώσει την αξιοκρατία, τη λογοδοσία και το κράτος δικαίου.
Αλλά με τόσους πολλούς ακαδημαϊκούς να βρίσκονται ξαφνικά κοντά στο κέντρο της εξουσίας, οι Σέρβοι ερευνητές ελπίζουν επίσης σε σημαντικές αλλαγές στο τοπίο της επιστήμης και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Βούτσιτς, η ακαδημαϊκή ελευθερία διαβρώθηκε, τα πανεπιστήμια έγιναν ιδιαίτερα πολιτικοποιημένα και οι επικριτές παραγκωνίστηκαν. Το Student List έχει υποσχεθεί μεγαλύτερη ακαδημαϊκή αυτονομία, πιο σταθερή χρηματοδότηση της επιστήμης και οικονομικά προσιτή εκπαίδευση. Ελπίζει να σταματήσει τη συνεχιζόμενη διαρροή εγκεφάλων από τη χώρα.
«Για τα πανεπιστήμιά μας, αυτή η νίκη είναι καθοριστική — σταματάει αμέσως την ενεργό διάλυση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από το προηγούμενο καθεστώς», λέει η Σοφία Στεφάνοβιτς, βιοαρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου. «Ενώ η νέα κυβέρνηση πρέπει πρώτα να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου και να καταπολεμήσει τη διαφθορά, πράγμα που σημαίνει ότι η πλήρης ανάκαμψη του επιστημονικού μας τομέα θα χρειαστεί χρόνο, η αλλαγή είναι σαφώς στον ορίζοντα».
«Καλύτερες εποχές βρίσκονται μπροστά μας», προσθέτει ο Βλάνταν Τζόκιτς, πρύτανης του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου. (Το γραφείο του προέδρου και το κόμμα του Βούτσιτς δεν απάντησαν σε αίτημα για σχολιασμό.)
Το νικητήριο πολιτικό κίνημα προέκυψε από τις φοιτητικές διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα που πυροδοτήθηκαν από την κατάρρευση ενός στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Οι φοιτητές απέδωσαν την τραγωδία στη διαφθορά στον δημόσιο τομέα και απαίτησαν διαφάνεια και δικαιοσύνη. Αλλά καθώς οι εκκλήσεις τους δεν εισακούστηκαν, οι διαμαρτυρίες τους εντάθηκαν, προσελκύοντας υποστήριξη από ακαδημαϊκούς, εκπαιδευτικούς και το ευρύτερο κοινό. Μέχρι τον Μάιο του 2025, ζήτησαν πρόωρες εκλογές και άρχισαν να προετοιμάζουν υποψηφίους.
Αντί να θέσουν υποψηφιότητα, οι φοιτητές συγκέντρωσαν μια λίστα αξιόπιστων προσωπικοτήτων - όχι μόνο ακαδημαϊκούς, αλλά και αγρότες, δικηγόρους, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικούς και έναν πρώην παίκτη μπάσκετ. Στην κορυφή της αριθμημένης λίστας υποψηφίων βρίσκεται ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καρδιολόγος, αλλά δεν είναι ο επίσημος ηγέτης της ομάδας και ο μελλοντικός του ρόλος στην πολιτική είναι ασαφής. Αν και ορισμένοι από τους εκλεγμένους ακαδημαϊκούς θα μπορούσαν να καταλήξουν ως πολιτικοί πλήρους απασχόλησης, πολλοί μπορεί να επιλέξουν να συνεχίσουν την ακαδημαϊκή τους σταδιοδρομία. Το σερβικό κοινοβούλιο επιτρέπει στα μέλη του να έχουν άλλες θέσεις εργασίας εάν δεν παρουσιάζουν σύγκρουση συμφερόντων.
Πολλοί από τους νέους εκπροσώπους δεν έχουν καμία εμπειρία στην πολιτική. Ωστόσο, η απαράμιλλη επαγγελματική τους εμπειρία θα πρέπει να είναι χρήσιμη για τη μεταρρύθμιση της Σερβίας, λέει ο μοριακός βιολόγος Ζέλικο Πόποβιτς του Πανεπιστημίου του Νόβι Σαντ (UNS).
Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι οι μεταρρυθμίσεις θα επεκταθούν και στον ακαδημαϊκό χώρο. Η κυβέρνηση Βούτσιτς έχει κατηγορηθεί ότι πιέζει πανεπιστήμια και ακαδημαϊκούς να συμμορφωθούν με τις πολιτικές της και ότι διορίζει πολιτικούς συμμάχους στα διοικητικά όργανα των πανεπιστημίων. Ορισμένοι ακαδημαϊκοί που θεωρήθηκαν άπιστοι έχουν χάσει τις δουλειές τους. «Ένα πανεπιστήμιο πρέπει να είναι ελεύθερο να σκέφτεται, να διεξάγει έρευνα και να ασκεί κριτική, χωρίς φόβο πολιτικών επιπτώσεων», λέει η Μαρίγια Λέσιακ, χημικός στο UNS, η οποία μόλις εξελέγη στο κοινοβούλιο. Μια πηγή πολιτικής πίεσης ήταν ένα κεντρικό σύστημα οικονομικής διαχείρισης που δρομολογεί όλες τις συναλλαγές μέσω του δημόσιου ταμείου της χώρας. Αυτό «περιορίζει σημαντικά την ικανότητα των σχολών να διαχειρίζονται τα δικά τους κεφάλαια και να σχεδιάζουν τη δική τους ανάπτυξη», λέει ο Λέσιακ.
Οι ερευνητές θέλουν επίσης να κάνουν τη χρηματοδότηση της επιστήμης πιο αξιοκρατική. Υπό τον Βούτσιτς, «τα κεφάλαια συχνά κατανέμονταν με βάση πολιτικές ή προσωπικές διασυνδέσεις και όχι αξιοκρατία, γεγονός που υπονόμευε σοβαρά την ποιότητα του επιστημονικού έργου», λέει ο Μίοντραγκ Κρμαρ, φυσικός στο UNS, ο οποίος ήταν υποψήφιος για τη Φοιτητική Λίστα.
Η Λίστα Φοιτητών αποτελεί πολλά υποσχόμενη λύση. Η πλατφόρμα της περιλαμβάνει πιο προβλέψιμη χρηματοδότηση, ένα ανεξάρτητο Ταμείο Επιστημών, τον τερματισμό της πολιτικής ανάμειξης στις αξιολογήσεις της χρηματοδότησης της έρευνας και την υποστήριξη ερευνητών που εργάζονται στο εξωτερικό και επιθυμούν να επιστρέψουν στη Σερβία.
Τώρα, το κίνημα πρέπει να επιλέξει πρωθυπουργό. Θα διεξαχθούν επίσης προεδρικές εκλογές, πιθανότατα μέχρι το τέλος του έτους. Ο Βούτσιτς, ο οποίος έχει υπηρετήσει δύο θητείες ως πρόεδρος και δεν μπορεί να θέσει ξανά υποψηφιότητα, παραιτήθηκε τον Σεπτέμβριο, ελπίζοντας να κερδίσει τις βουλευτικές εκλογές και να γίνει πρωθυπουργός.
Ο Πόποβιτς προειδοποιεί ότι ο μετασχηματισμός του ερευνητικού τομέα στη Σερβία «δεν θα είναι μια τόσο εύκολη και γρήγορη διαδικασία». Ωστόσο, οι φοιτητές έχουν θέσει ένα εμπνευσμένο παράδειγμα, λέει, δείχνοντας στους ακαδημαϊκούς και στην υπόλοιπη κοινωνία ότι η αλλαγή είναι δυνατή ακόμη και όταν ένας εθνικός λαϊκιστής φαίνεται να έχει εδραιωμένη εξουσία.
Και ελπίζει ότι η υποστήριξη των ακαδημαϊκών στην διετή εξέγερση έχει αλλάξει την άποψη του κοινού για τους επιστήμονες. Μερικές φορές θεωρούμενοι ως ελιτίστικοι ή ως βάρος για την κοινωνία, οι πανεπιστημιακοί καθηγητές βγήκαν στους δρόμους δίπλα σε φοιτητές, συχνά στέκοντας ως φυσικό εμπόδιο μεταξύ αυτών και της αστυνομίας, λέει: «Δείξαμε ότι είμαστε μέρος αυτής της κοινωνίας, με όλη μας την καρδιά και την ψυχή, και ότι είμαστε έτοιμοι να κάνουμε τα πάντα για να υπερασπιστούμε τις κοινές μας αξίες και την ελευθερία μας».
επιμέλεια: Σπύρος Γκανής
Δεν υπάρχουν σχόλια
Δημοσίευση σχολίου