Η Ε.Ε. απαιτεί από τα Σκόπια την υλοποίηση της συμφωνημένης συνταγματικής τροποποίησης που αποτελεί το αναγκαίο επόμενο βήμα για να προχωρήσει η ενταξιακή διαδικασία...
 |
| Αντόνιο Κόστα και Χριστιάν Μίτσκοσκι |
Η υιοθέτηση των συνταγματικών τροποποιήσεων που προβλέπονται στο διαπραγματευτικό πλαίσιο του 2022 παραμένει η προϋπόθεση για την επίσημη έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Βόρειας Μακεδονίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν το κεντρικό μήνυμα που μετέφερε στα Σκόπια ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
________________________________________
Η επίσκεψη του Αντόνιο Κόστα κατέδειξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί αμετάβλητο το πλαίσιο που συνδέει την πρόοδο της Βόρειας Μακεδονίας με την υλοποίηση των δεσμεύσεων του 2022. Παρά την αναγνώριση της μεταρρυθμιστικής προόδου και τη συνεχιζόμενη πολιτική στήριξη των Βρυξελλών, οι συνταγματικές τροποποιήσεις παραμένουν το βασικό προαπαιτούμενο για το άνοιγμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Η διαχείριση του ζητήματος θα συνεχίσει να επηρεάζει τόσο το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό όσο και τις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους γείτονές της.
Κατά τις επαφές του με την πολιτειακή και πολιτική ηγεσία της χώρας, ο Κόστα αναγνώρισε την πρόοδο που έχει καταγραφεί σε τομείς όπως το κράτος δικαίου, η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και η ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Την ίδια στιγμή, κατέστησε σαφές ότι η πρόοδος αυτή δεν μεταβάλλει τις δεσμεύσεις που έχουν ήδη αναληφθεί στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβε ότι «όσα συμφωνήθηκαν πρέπει να υλοποιηθούν και τίποτε περισσότερο», επισημαίνοντας ότι η πολιτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζεται στην τήρηση συμφωνημένων υποχρεώσεων και στην αξιολόγηση των επιδόσεων κάθε υποψήφιας χώρας. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ο μεγαλύτερος επενδυτής και σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Βόρειας Μακεδονίας, διαβεβαιώνοντας ότι η στήριξη των Βρυξελλών θα συνεχιστεί τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Ο Αντόνιο Κόστα συνέδεσε επίσης την πρόοδο προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, την ενίσχυση της θεσμικής λειτουργίας και τη διατήρηση εποικοδομητικών σχέσεων με τις γειτονικές χώρες. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πρόοδο που έχει σημειωθεί στους οδικούς χάρτες για το κράτος δικαίου και τη δημόσια διοίκηση, οι οποίοι αποτελούν βασικά στοιχεία της μεταρρυθμιστικής ατζέντας που συνοδεύει την ενταξιακή διαδικασία.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός Χρίστιαν Μίτσκοσκι επανέλαβε ότι η κυβέρνησή του παραμένει προσηλωμένη στον στρατηγικό στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι η διαδικασία θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από συνέπεια, αξιοπιστία και σαφείς κανόνες. Όπως δήλωσε, τα Σκόπια δεν ζητούν ειδική μεταχείριση, αλλά μια διαδικασία στην οποία οι μεταρρυθμίσεις και η εκπλήρωση των υποχρεώσεων θα αξιολογούνται με αντικειμενικά κριτήρια.
Ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας αναφέρθηκε ακόμη στο αίσθημα αβεβαιότητας που επικρατεί στην κοινωνία έπειτα από χρόνια διαπραγματεύσεων και πολιτικών συμβιβασμών, τονίζοντας ότι η ευρωπαϊκή προοπτική πρέπει να συνδέεται με απτά αποτελέσματα για τους πολίτες, όπως ισχυρότεροι θεσμοί, καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και υψηλότερο επίπεδο διαβίωσης. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ταυτότητα, η αξιοπρέπεια και οι θεμελιώδεις αρχές της χώρας δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Στο περιθώριο της επίσκεψης, ο Μίτσκοσκι αναφέρθηκε και στις σχέσεις με τη Βουλγαρία, υποστηρίζοντας ότι η γειτονική χώρα αντιμετωπίζει εσωτερικές πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις. Παράλληλα, δήλωσε ότι η Βόρεια Μακεδονία παραμένει προσηλωμένη στις σχέσεις καλής γειτονίας και είναι έτοιμη να συμβάλει εποικοδομητικά όπου αυτό κριθεί απαραίτητο. Οι δηλώσεις αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο των συνεχιζόμενων διαφορών μεταξύ Σκοπίων και Σόφιας, οι οποίες εξακολουθούν να επηρεάζουν την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Η επίσκεψη του Αντόνιο Κόστα προκάλεσε και πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Βόρειας Μακεδονίας. Η Σοσιαλδημοκρατική Ένωση Μακεδονίας (SDSM) υποστήριξε ότι οι δηλώσεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επιβεβαιώνουν πως η υλοποίηση των συνταγματικών τροποποιήσεων αποτελεί τη μοναδική προϋπόθεση για το επόμενο στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας. Παράλληλα, επέκρινε την κυβέρνηση για τη στάση της στο συγκεκριμένο ζήτημα και επανέφερε την πρόταση για διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Ερωτηθείς σχετικά, ο Κόστα απέφυγε να τοποθετηθεί, σημειώνοντας ότι πρόκειται για θέμα που αφορά τις εσωτερικές πολιτικές διαδικασίες της Βόρειας Μακεδονίας.
Η επίσκεψη του Αντόνιο Κόστα επιβεβαίωσε ότι οι Βρυξέλλες εξακολουθούν να θεωρούν τη Βόρεια Μακεδονία μέρος της μελλοντικής αρχιτεκτονικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς όμως να μεταβάλλουν τους όρους που έχουν ήδη συμφωνηθεί για την πρόοδο της ενταξιακής διαδικασίας. Ως εκ τούτου, η συζήτηση γύρω από τις συνταγματικές τροποποιήσεις παραμένει ο καθοριστικός πολιτικός και θεσμικός παράγοντας που θα επηρεάσει τις σχέσεις Σκοπίων–Βρυξελλών και τον ρυθμό της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας κατά το προσεχές διάστημα.
Η επίσκεψη του Αντόνιο Κόστα κατέδειξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί αμετάβλητο το πλαίσιο που συνδέει την πρόοδο της Βόρειας Μακεδονίας με την υλοποίηση των δεσμεύσεων του 2022. Παρά την αναγνώριση της μεταρρυθμιστικής προόδου και τη συνεχιζόμενη πολιτική στήριξη των Βρυξελλών, οι συνταγματικές τροποποιήσεις παραμένουν το βασικό προαπαιτούμενο για το άνοιγμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Η διαχείριση του ζητήματος θα συνεχίσει να επηρεάζει τόσο το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό όσο και τις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους γείτονές της.
Σημείωση σύνταξης
H ΕΕ δεν ζητά ένα μεγάλο πακέτο νέου Συντάγματος από τα Σκόπια. Το βασικό και κρίσιμο συνταγματικό προαπαιτούμενο που έχει τεθεί στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας είναι η τροποποίηση του Συντάγματος ώστε να αναγνωριστούν ρητά οι πολίτες βουλγαρικής εθνικής/κοινοτικής ταυτότητας ως μία από τις συνταγματικά κατοχυρωμένες κοινότητες της χώρας.Συγκεκριμένα, ζητείται να προστεθούν οι Βούλγαροι στον πρόλογο και στις διατάξεις όπου ήδη αναφέρονται άλλες κοινότητες (όπως Αλβανοί, Σέρβοι, Βλάχοι, Βόσνιοι, Ρομά κ.ά.), ώστε να απολαμβάνουν την ίδια θεσμική αναγνώριση και προστασία. Σε ορισμένες προτάσεις τροποποιήσεων είχαν συμπεριληφθεί μαζί και άλλες μικρότερες κοινότητες (Κροάτες, Μαυροβούνιοι, Σλοβένοι κ.λπ.).
Υπάρχει όμως μια σημαντική διευκρίνιση: τυπικά αυτό παρουσιάζεται ως όρος του διαπραγματευτικού πλαισίου ΕΕ–Βόρειας Μακεδονίας που συμφωνήθηκε το 2022, η λεγόμενη «γαλλική πρόταση», αλλά στην πράξη προέκυψε από τη διαμάχη με τη Βουλγαρία, η οποία είχε μπλοκάρει την ενταξιακή πορεία της χώρας. Η ΕΕ ενσωμάτωσε αυτή τη συμφωνία στην επίσημη διαδικασία ένταξης.
Αυτό που συχνά προκαλεί σύγχυση είναι ότι δεν ζητείται επισήμως από την ΕΕ:
- Αλλαγή της μακεδονικής γλώσσας,
- Αλλαγή της μακεδονικής εθνικής ταυτότητας,
- Νέα αλλαγή του ονόματος του κράτους (αυτό είχε ήδη λυθεί με τη Συμφωνία των Πρεσπών).
Το πολιτικό πρόβλημα σήμερα είναι ότι η κυβέρνηση στα Σκόπια υποστηρίζει πως θέλει εγγυήσεις ότι μετά από αυτή τη συνταγματική αλλαγή δεν θα προκύψουν νέες απαιτήσεις ή βέτο στο μέλλον. Από την άλλη πλευρά, η θέση που επαναλαμβάνουν θεσμοί της ΕΕ είναι ότι η υλοποίηση της συμφωνημένης συνταγματικής τροποποίησης αποτελεί το αναγκαίο επόμενο βήμα για να προχωρήσει η ενταξιακή διαδικασία.
επιμέλεια: Σπύρος Γκανής