Η ώθηση σηματοδοτεί μια νέα δοκιμασία για την προσπάθεια της Ευρώπης να αναθέσει σε τρίτους τον έλεγχο της μετανάστευσης μετά από χρόνια νομικών εμποδίων και πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν ηγηθεί της προσπάθειας για την επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου των οποίων η αίτηση έχει απορριφθεί στο εξωτερικό. «Στόχος μας είναι να συνάψουμε τις πρώτες συμφωνίες για τη δημιουργία αυτών των δομών το 2026, ώστε να τεθούν σε λειτουργία από το 2027», δήλωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης πριν από την έγκριση του νόμου.
Μια ομάδα χωρών της ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να στείλει απορριφθέντες αιτούντες άσυλο στη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, επιβεβαίωσαν τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες, καθώς η Ένωση κινείται για πρώτη φορά ώστε να μεταφέρει μέρος του συστήματος επιστροφής μεταναστών εκτός των συνόρων της.
Τα σχέδια αυτά
ακολουθούν την έγκριση ενός νόμου που παρέχει στις πρωτεύουσες της ΕΕ την
εξουσία να δημιουργούν κέντρα σε χώρες εκτός ΕΕ για την επεξεργασία μεταναστών
στους οποίους έχει στερηθεί το δικαίωμα παραμονής στην Ένωση — τους λεγόμενους
κόμβους επιστροφής — υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες αυτές σέβονται τα
ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο. Πάνω από τις μισές από τις 27 χώρες
μέλη της ΕΕ ζήτησαν αυτόν τον μήνα άμεση δράση για την ίδρυση των κέντρων, σε
επιστολή που περιήλθε σε γνώση του POLITICO .
Η Δανία, η
Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν ηγηθεί της προσπάθειας για
την επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου των οποίων η αίτηση έχει απορριφθεί στο
εξωτερικό. «Στόχος μας είναι να συνάψουμε τις πρώτες συμφωνίες για τη
δημιουργία αυτών των δομών το 2026, ώστε να τεθούν σε λειτουργία από το 2027»,
δήλωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης πριν από την έγκριση του
νόμου.
Οι χώρες που
φιλοξενούν τα κέντρα δεν έχουν ακόμη αποφασιστεί και η πολιτική και διπλωματική
διαδικασία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, δήλωσαν δύο άλλοι Ευρωπαίοι διπλωμάτες.
Τα σχέδια αυτά
ακολουθούν μια σειρά αμφιλεγόμενων προσπαθειών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να
μεταφέρουν τη διαχείριση της μετανάστευσης πέρα από τα σύνορα της ηπείρου. Τα σχέδια της Βρετανίας για τη Ρουάντα απορρίφθηκαν πέρυσι μετά από χρόνια νομικών και πολιτικών μαχών, ενώ τα κέντρα μεταναστών της Ιταλίας στην Αλβανία έχουν επανειλημμένα αμφισβητηθεί στο δικαστήριο. Οι υποστηρικτές τους λένε ότι οι νέοι κανόνες της ΕΕ θα μπορούσαν να επιτύχουν εκεί που οι προηγούμενες προσπάθειες δυσκολεύτηκαν, παρέχοντας ένα σαφές νομικό πλαίσιο για τις υπεράκτιες
εγκαταστάσεις.
Παρόλο που οι
κυβερνήσεις στοχεύουν στη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, και αυτό έχει
επιβεβαιωθεί σε επίπεδο ΕΕ, εναπόκειται στις μεμονωμένες κυβερνήσεις να
συνάψουν τις δικές τους συμφωνίες. Η Επιτροπή, η οποία δεν συμμετείχε στις
συνομιλίες για την επιλογή των χωρών, και άλλες πρωτεύουσες της ΕΕ πρέπει να ενημερωθούν πριν
αρχίσουν να λειτουργούν οι κόμβοι .
Η ΕΕ έχει
διοχετεύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στη Ρουάντα μέσω του προγράμματος Global Gateway, ανακοινώνοντας μια
επένδυση 900 εκατομμυρίων ευρώ το 2023. Το μπλοκ έχει επίσης διαθέσει 119
εκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις στο Ουζμπεκιστάν.
Μια άλλη χώρα που
συζητείται κεκλεισμένων των θυρών είναι η Ουγκάντα, δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος
αξιωματούχος από μία από τις χώρες του βασικού μπλοκ, ο οποίος τηρεί την
ανωνυμία του όπως και οι άλλες για να συζητήσει τα εμπιστευτικά σχέδια. Χώρες
γεωγραφικά κοντά στο μπλοκ, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη, έχουν αποκλειστεί λόγω
ανησυχιών σχετικά με τον κίνδυνο λαθρεμπορίας ανθρώπων, δήλωσε ο αξιωματούχος.
Ο Υπουργός
Μετανάστευσης της Κύπρου, Νικόλαος Ιωαννίδης, δήλωσε πριν από την έγκριση του
νόμου για το κέντρο επιστροφών ότι η «γενική ιδέα» είναι να δημιουργηθούν τα κέντρα «ίσως στην
Αφρική ή την Ασία», αλλά «όχι κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα».
Ο Ιωαννίδης
δήλωσε ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα αποτελέσει «κριτήριο» για
τις συμφωνίες και η ΕΕ θέλει διεθνείς οργανισμούς όπως ο Διεθνής Οργανισμός
Μετανάστευσης και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες να βοηθήσουν στη
διασφάλιση της τήρησης των κανόνων.
Ανηφορική μάχη
Η ΕΕ πέφτει θύμα
«λαϊκιστικής ρητορικής» και «εναλλακτικών δεδομένων» σχετικά με τους
μετανάστες, δήλωσε ο Jean-Nicolas Beuze, εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στις
Βρυξέλλες. Οι πρόσφυγες διατρέχουν «τον κίνδυνο να σταλούν σε μια χώρα» όπου θα
μπορούσαν να «υποστούν ανεπανόρθωτη βλάβη», δήλωσε στο POLITICO.
Ορισμένες χώρες,
συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας και της Ισπανίας, έχουν αμφισβητήσει το σχέδιο.
«Δεν έχω δει ποτέ κέντρο επιστροφής σε τρίτη χώρα που να λειτουργεί
πραγματικά», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν στις Βρυξέλλες την
περασμένη εβδομάδα, προσθέτοντας: «Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό είναι το νόημα
της Ευρώπης μας».
Η ευρωβουλευτής
των Πρασίνων, Μελίσα Καμάρα, η οποία ήταν επικεφαλής διαπραγματευτής της ομάδας
της για τους νέους κανόνες μετανάστευσης της ΕΕ, δήλωσε στο POLITICO ότι η δημιουργία κόμβων επιστροφής εκτός
των συνόρων του μπλοκ «παραβιάζει τις βασικές αξίες της ΕΕ για την αξιοπρέπεια
και τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα».
«Δημιουργώντας
τέτοιους κόμβους στο Ουζμπεκιστάν ή τη Ρουάντα, δεν θα έχουμε καμία εγγύηση ότι
τα ανθρώπινα δικαιώματα τηρούνται», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τους
νέους κανόνες της ΕΕ — οι οποίοι ψηφίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπό τις
φωνές «στείλτε τους σπίτι» από δεξιούς και ακροδεξιούς ευρωβουλευτές — τα
κέντρα επιστροφής θα φιλοξενούν άτομα που έχουν ήδη εξαντλήσει όλες τις νόμιμες
οδούς παραμονής στην ένωση και περιμένουν απέλαση.