Εάν οι τρεις ηγέτες καταφέρουν να συμφωνήσουν σε τρεις αρχές —σεβασμό της εδαφικής κυριαρχίας, αποφυγή πυρηνικής σύγκρουσης και ελεύθερο διεθνές εμπόριο— θα μπορούσαμε να δούμε την απαρχή μιας πολύ σημαντικής ιστορικής αλλαγής.
Οι πρόεδροι της Κίνας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ χαιρετήθηκαν εν μέσω της συνόδου κορυφής APEC στη Σεντζέν. Αυτό έρχεται μια ημέρα πριν από τις τριμερείς συνομιλίες μεταξύ του Σι Τζινπίνγκ, του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Ντόναλντ Τραμπ.
Ωστόσο,
χρειάζεται να διαχωρίσουμε τρία πράγματα:
- Τι μπορεί πραγματικά να συμφωνηθεί
μεταξύ των τριών δυνάμεων.
- Ποιες γεωπολιτικές εξελίξεις μπορεί
να ακολουθήσουν.
- Κατά πόσο μια τέτοια προσέγγιση
μπορεί να βελτιώσει την παγκόσμια οικονομία και να περιορίσει τον κίνδυνο
πολέμου.
Θα εξέταζα το
θέμα με ιδιαίτερη προσοχή, διότι μια συμφωνία μεταξύ των τριών δεν σημαίνει
αυτομάτως και παγκόσμια ειρήνη.
1. Γιατί είναι
τόσο σημαντική η συνάντηση της Σενζέν;
Σύμφωνα με τις
σημερινές ανακοινώσεις, η τριμερής συνάντηση έχει προγραμματιστεί για την
Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026. Η Κίνα έχει επιβεβαιώσει επίσημα τη διοργάνωσή
της.
Η σημασία της είναι πρωτοφανής, επειδή συγκεντρώνονται οι ηγέτες τριών πυρηνικών δυνάμεων, με τεράστια οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική ισχύ.
Οι τρεις τους
έχουν διαφορετικούς στόχους:
- Σι Τζινπίνγκ: Θέλει να αναδείξει την Κίνα ως κεντρική δύναμη ενός νέου πολυπολικού
διεθνούς συστήματος, χωρίς να υποχρεώνεται να ακολουθεί τις αμερικανικές
επιλογές.
- Ντόναλντ Τραμπ: Επιδιώκει μεγάλες διπλωματικές επιτυχίες, αποκλιμάκωση συγκρούσεων
και εμπορικές συμφωνίες με την Κίνα και τη Ρωσία.
- Βλαντιμίρ Πούτιν: Θέλει να περιορίσει τη διεθνή απομόνωση της Ρωσίας, να εξασφαλίσει
μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ και να αναγνωριστεί η χώρα του ως
ισότιμος συνομιλητής των δύο υπερδυνάμεων.
Η συνάντηση έχει ήδη προκαλέσει συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945. Αυτή η σύγκριση δεν είναι τυχαία: αφορά τον φόβο ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορεί να επιχειρήσουν να καθορίσουν τις νέες διεθνείς ισορροπίες χωρίς τη συμμετοχή των μικρότερων κρατών.
2. Ποιες
γεωπολιτικές εξελίξεις μπορεί να προκύψουν;
Υπάρχουν τέσσερα μεγάλα πεδία στα οποία μπορεί να υπάρξει εξέλιξη.
Α. Ο πόλεμος
στην Ουκρανία
Είναι ένα από τα
σημαντικότερα ζητήματα, αλλά υπάρχει μια ιδιαιτερότητα: η Ουκρανία δεν
συμμετέχει στη συνάντηση.
Πιθανές εξελίξεις:
- Πίεση προς τη Μόσχα και το Κίεβο για
κατάπαυση του πυρός.
- Συζήτηση για εγγυήσεις ασφαλείας και
μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
- Ενδεχόμενη σταδιακή χαλάρωση
ορισμένων κυρώσεων, εφόσον υπάρξει ουσιαστική συμφωνία.
- Νέα διαπραγματευτική διαδικασία με
αμερικανική και κινεζική διαμεσολάβηση.
Δεν θα θεωρούσα,
όμως, δεδομένη μια συμφωνία ειρήνης. Οι στόχοι της Μόσχας και του Κιέβου
παραμένουν δύσκολο να συμβιβαστούν.
Β. Η Μέση
Ανατολή και το Ιράν
Εδώ μπορεί να
υπάρξει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις.
Οι ΗΠΑ έχουν λόγο
να επιδιώξουν αποκλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν. Η Ρωσία διατηρεί
σημαντικές σχέσεις με την Τεχεράνη, ενώ η Κίνα έχει ισχυρά ενεργειακά και
εμπορικά συμφέροντα στην περιοχή.
Εάν οι τρεις
ηγέτες συμφωνήσουν σε ένα πλαίσιο αποκλιμάκωσης, θα μπορούσε να δημιουργηθεί
μια νέα διπλωματική πρωτοβουλία.
Αυτό θα είχε
ιδιαίτερη σημασία για:
- Την ασφάλεια των ενεργειακών
εγκαταστάσεων.
- Τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο και
στα Στενά του Ορμούζ.
- Τις τιμές πετρελαίου και φυσικού
αερίου.
- Τη σταθερότητα ολόκληρης της Μέσης
Ανατολής.
Γ. Τα πυρηνικά
όπλα και η παγκόσμια ασφάλεια
Αυτό ίσως είναι
το σημαντικότερο θέμα για την ανθρωπότητα.
Η προηγούμενη
αμερικανορωσική συνθήκη περιορισμού στρατηγικών πυρηνικών όπλων έληξε τον
Φεβρουάριο του 2026.
Επομένως, υπάρχει
πραγματικό κενό στον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών.
Μια συμφωνία για:
- Επαναφορά
διαύλων επικοινωνίας.
- Αποφυγή
πυρηνικών απειλών.
- Νέες διαπραγματεύσεις για τον
περιορισμό των πυρηνικών οπλοστασίων.
- Διαφάνεια και μηχανισμούς αποτροπής
ατυχημάτων.
θα μπορούσε να
αποτελέσει ιστορικό βήμα.
Υπάρχει, όμως,
δυσκολία: η Κίνα δεν επιθυμεί να αντιμετωπιστεί ως ισότιμη πυρηνική δύναμη με
τις ΗΠΑ και τη Ρωσία σε μια συνθήκη περιορισμών, δεδομένου ότι το οπλοστάσιό
της είναι σημαντικά μικρότερο.
Δ. Η Ταϊβάν και η Ασία
Η Κίνα θέλει να
αποτρέψει την περαιτέρω στρατιωτική ενίσχυση της Ταϊβάν από τις ΗΠΑ.
Ο Trump, από την άλλη πλευρά, πρέπει να
διατηρήσει την αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων προς τους συμμάχους της
Ασίας.
Μια συνεννόηση
για τη μείωση των στρατιωτικών εντάσεων θα ήταν πολύ σημαντική. Δεν περιμένω,
όμως, εύκολη συμφωνία για το καθεστώς της Ταϊβάν.
3. Τι μπορεί
να σημαίνει για την παγκόσμια οικονομία;
Υπάρχοθν τρεις
πιθανές θετικές επιπτώσεις.
1. Εμπορική
αποκλιμάκωση ΗΠΑ – Κίνας
Εάν Trump και Xi συμφωνήσουν σε περιορισμό των εμπορικών
αντιπαραθέσεων, μπορεί να δούμε:
- Μείωση ή πάγωμα ορισμένων δασμών.
- Καλύτερη
πρόσβαση σε αγορές.
- Λιγότερους περιορισμούς στην
τεχνολογία και στα μικροκυκλώματα.
- Μεγαλύτερη σταθερότητα στις διεθνείς
εφοδιαστικές αλυσίδες.
2. Ενέργεια και πρώτες ύλες
Μια εξομάλυνση
των σχέσεων ΗΠΑ – Ρωσίας θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά την παγκόσμια
ενεργειακή αγορά.
Η Ρωσία διαθέτει
τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, πετρελαίου και άλλων πρώτων υλών. Η Κίνα
αποτελεί τεράστιο καταναλωτή ενέργειας.
Εάν υπάρξει
πολιτική διευθέτηση του πολέμου στην Ουκρανία και σταδιακή άρση κυρώσεων, θα
μπορούσαν να δημιουργηθούν νέες εμπορικές δυνατότητες.
3. Επενδύσεις και χρηματιστήρια
Η αποκλιμάκωση
των διεθνών εντάσεων συνήθως ευνοεί:
- Τις
διεθνείς επενδύσεις.
- Τις μεταφορές και τη ναυτιλία.
- Τη
βιομηχανία.
- Τον
τουρισμό.
- Τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών
αγορών.
Αντίθετα, μια
αποτυχία της συνάντησης ή η επιδείνωση των σχέσεων μπορεί να προκαλέσει νέες
αναταράξεις.
4. Ποια είναι τα τρία πιθανά σενάρια;
Αυτή είναι η δική
μου εκτίμηση για τις μελλοντικές εξελίξεις, όχι πρόβλεψη με βεβαιότητα.
Σενάριο 1: Ελεγχόμενη αποκλιμάκωση
Θετικό
25%
- Έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων
για Ουκρανία και Μέση Ανατολή.
- Περιορισμός
της εμπορικής αντιπαράθεσης.
- Νέα πρωτοβουλία για πυρηνική
ασφάλεια.
- Βελτίωση του διεθνούς επενδυτικού
κλίματος.
Σενάριο 2:
Συμφωνία περιορισμένης συνεργασίας
Πιθανότερο
55%
- Συμβολικές
διπλωματικές συμφωνίες.
- Συνεννόηση για ορισμένα οικονομικά
ζητήματα.
- Διατήρηση των βασικών γεωπολιτικών
ανταγωνισμών.
- Καμία θεαματική λύση στους πολέμους.
Σενάριο 3:
Νέος ανταγωνισμός ισχύος
Αρνητικό
20%
- Αποτυχία
συνεννόησης.
- Νέες εμπορικές και οικονομικές
αντιπαραθέσεις.
- Ενίσχυση
στρατιωτικών ανταγωνισμών.
- Μεγαλύτερη
αβεβαιότητα στις αγορές.
4. 5. Ποια θα είναι η θέση της Ευρώπης και της Ελλάδας;
Εδώ υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον ζήτημα.
Εάν οι τρεις ηγέτες καταλήξουν σε μια νέα
συνεννόηση, η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε αποφάσεις που θα έχουν
ληφθεί χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της.
Για την Ελλάδα, οι πιθανές συνέπειες είναι
σημαντικές:
|
Τομέας |
Πιθανή επίδραση |
|
Ενέργεια |
Πιθανή αποκλιμάκωση τιμών |
|
Ναυτιλία |
Μείωση γεωπολιτικών κινδύνων και ασφαλέστερες
μεταφορές |
|
Τουρισμός |
Θετικό κλίμα από τη διεθνή σταθερότητα |
|
Εμπόριο |
Νέες ευκαιρίες με ασιατικές αγορές |
|
Ελληνοτουρκικά |
Έμμεσες επιπτώσεις από τις νέες ισορροπίες ΗΠΑ –
Κίνας – Ρωσίας |
Ιδιαίτερα για την Ανατολική Μεσόγειο, θα έχει
σημασία εάν οι ΗΠΑ επιδιώξουν να αναδιαμορφώσουν τις σχέσεις τους με την
Τουρκία και τη Μέση Ανατολή στο πλαίσιο μιας ευρύτερης γεωπολιτικής συμφωνίας.
6. Το σημαντικότερο: Μήπως βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα παγκόσμια τάξη;
Αυτό είναι το βαθύτερο ερώτημα.
Ο κόσμος ενδέχεται να περάσει από τη
μεταψυχροπολεμική περίοδο, όπου οι ΗΠΑ είχαν την κυρίαρχη θέση, σε ένα σύστημα
τριών μεγάλων κέντρων ισχύος:
Η δεύτερη εκδοχή
θα μπορούσε να αποδειχθεί επικίνδυνη για μικρότερες χώρες, όπως η Ουκρανία, η
Ταϊβάν και ορισμένα κράτη της Ευρώπης και της Ασίας.
Η ειρήνη δεν
πρέπει να σημαίνει απλώς συμφωνία μεταξύ ισχυρών κρατών εις βάρος της
ανεξαρτησίας των υπόλοιπων.
Τελικές εκτιμήσεις
Διεθνώς υπάρχει μια συγκρατημένη αισιοδοξία για τη δυνατότητα μιας πρώτης προσέγγισης των τριών
ηγετών, αλλά όχι ακόμη για μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία.
Επιβάλεται να δούμε ιδιαίτερα πέντε επόμενα σημεία μετά τη συνάντηση:
- Εάν ανακοινωθεί συγκεκριμένο
χρονοδιάγραμμα διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.
- Εάν υπάρξει κοινή πρωτοβουλία για το
Ιράν και τη Μέση Ανατολή.
- Εάν συμφωνήσουν να ξεκινήσουν νέες
συνομιλίες για τα πυρηνικά όπλα.
- Εάν υπάρξει πραγματική εμπορική
συμφωνία ΗΠΑ – Κίνας.
- Εάν ανακοινωθεί κάποιος μηχανισμός
διαρκούς επικοινωνίας μεταξύ των τριών κυβερνήσεων.
Οι πληροφορίες
πριν από τη συνάντηση δείχνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη βεβαιότητα για μεγάλες
συμφωνίες. Οι αναλυτές του AP, μάλιστα, εκτιμούν ότι η συνάντηση μπορεί να είναι περισσότερο συμβολική
παρά ουσιαστική.
Εάν οι τρεις ηγέτες καταφέρουν να συμφωνήσουν σε τρεις αρχές —σεβασμό της εδαφικής κυριαρχίας, αποφυγή πυρηνικής σύγκρουσης και ελεύθερο διεθνές εμπόριο— θα μπορούσαμε να δούμε την απαρχή μιας πολύ σημαντικής ιστορικής αλλαγής.
Δεν θα είναι
απαραίτητα η αρχή μιας νέας εποχής παγκόσμιας ειρήνης, αλλά θα μπορούσε να
είναι η αρχή μιας εποχής λιγότερο επικίνδυνης αντιπαράθεσης.
Και αυτό, στις σημερινές συνθήκες, θα ήταν ήδη μια τεράστια επιτυχία.
