Η Αθήνα πρέπει να απαιτήσει ρήτρες διεθνούς δικαίου, ανθεκτικότητα υποδομών και μηχανισμούς αποσυμπίεσης, αξιοποιώντας τα ίδια τα κείμενα των Συμμάχων..
Tα μετρήσιμα «ναι» που οφείλει να διεκδικήσει η Αθήνα είναι απολύτως συμβατά με όσα η Συμμαχία έχει ήδη θεσπίσει: ρητές αναφορές σε σεβασμό κυριαρχίας, επιχειρησιακή ενίσχυση της νοτιοανατολικής πτέρυγας και συγκεκριμένα σχήματα προστασίας θαλάσσιων υποδομών. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα δεν ζητά εξατομικευμένες ρυθμίσεις, ζητά συνέπεια...
Σε μια Σύνοδο του ΝΑΤΟ που φιλοξενείται στην Τουρκία, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια της αμφισημίας. Η ατζέντα είναι γνωστή: αποτροπή, υποστήριξη της Ουκρανίας, ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών. Για την Αθήνα, όμως, υπάρχει ένα πρόσθετο, υπαρξιακό διακύβευμα: να «δέσει» τη συλλογική αποτροπή με ρήτρες που προασπίζουν το διεθνές δίκαιο στην Ανατολική Μεσόγειο. Όχι ως διμερές παράπονο, αλλά ως εφαρμογή των ίδιων αποφάσεων που η Συμμαχία έχει ήδη λάβει. [1][2]
Πρώτον, το ΝΑΤΟ έχει επανειλημμένα επαναβεβαιώσει την αρχή της συλλογικής άμυνας και της ενισχυμένης αποτροπής. Από τη Μαδρίτη (2022), όπου εγκρίθηκε το Νέο Στρατηγικό Δόγμα με ρητή έμφαση στη ρωσική απειλή και την προστασία κρίσιμων θαλάσσιων οδών, έως το Βίλνιους (2023), όπου υιοθετήθηκαν τα Περιφερειακά Σχέδια και νέοι στόχοι ετοιμότητας, η Συμμαχία έχει τοποθετήσει τη νοτιοανατολική πτέρυγα στον χάρτη με σαφήνεια. Το ελληνικό ζητούμενο δεν είναι να «πείσει» για κάτι καινούριο· είναι να ζητήσει εφαρμογή αυτών των δεσμεύσεων στο πολυνησιακό περιβάλλον του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, όπου ένα λάθος μπορεί να γίνει κρίση μέσα σε ώρες. [1][3]
Δεύτερον, η προστασία κρίσιμων υποδομών δεν είναι περιφερειακή εμμονή της Αθήνας. Μετά τα περιστατικά δολιοφθοράς σε ευρωπαϊκές υποθαλάσσιες υποδομές, οι Ανακοινώσεις Κορυφής (από τη Μαδρίτη μέχρι το Βίλνιους) μιλούν ρητά για ανθεκτικότητα καλωδίων, ενεργειακών διαδρόμων και λιμένων. Η Ανατολική Μεσόγειος είναι πλέον κόμβος LNG και μελλοντικών ηλεκτρικών διασυνδέσεων· άρα, ο ρεαλιστικός ορισμός της αποτροπής περιλαμβάνει αισθητήρες, επιτήρηση, αντι-drone και ανθυποβρυχιακές ικανότητες γύρω από νησιά και θαλάσσιες εγκαταστάσεις. Εδώ, η Ελλάδα δεν ζητά εξαίρεση, αλλά προτεραιοποίηση εκεί όπου οι κίνδυνοι είναι πυκνοί. [4][3]
Τρίτον, η συνοχή της Συμμαχίας δεν χτίζεται με «ίσες αποστάσεις» όταν παραβιάζονται κανόνες. Το ΝΑΤΟ δεν επιλύει νομικές διαφορές θαλάσσιου δικαίου· όμως τα τελικά κείμενα μιλούν διαρκώς για σεβασμό κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας των Συμμάχων. Η Αθήνα οφείλει να ζητήσει καθαρή γλώσσα κατά πρακτικών που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια πτήσεων και ναυσιπλοΐας: υπερπτήσεις πάνω από κατοικημένα νησιά, επιθετικές αναχαιτίσεις, μονομερείς δεσμεύσεις περιοχών. Δεν είναι ελληνική ιδιοτροπία· είναι τήρηση των νατοϊκών προτύπων ασφάλειας που όλοι υπογράψαμε. [1][2]
Τέταρτον, η σχέση ΝΑΤΟ–ΕΕ έχει αποκτήσει ουσία. Η Μαδρίτη εισήγαγε νέα βαρύτητα στη συνεργασία με την Ένωση, ενώ το Βίλνιους ανέδειξε τη στρατιωτική κινητικότητα και την αμυντική βιομηχανική βάση. Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε τριπλό στόχο: ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για ανθεκτικότητα σε νησιά, ένταξη ελληνικών εταιρειών σε αλυσίδες αξίας της Συμμαχίας και κοινά πρότυπα κυβερνοάμυνας για ενεργειακά/λιμενικά δίκτυα. Η Συμμαχία χρειάζεται ικανότητες· η Ελλάδα προσφέρει γεωγραφία, υποδομές και βιομηχανικό δυναμικό, αρκεί να υπάρξει δίκαιη πρόσβαση. [2][3]
Πέμπτον, οι μηχανισμοί αποσυμπίεσης δεν είναι «τεχνικό θέμα» αλλά στρατηγικό ανάχωμα. Από τις γραμμές «κόκκινου τηλεφώνου» έως κοινούς κανόνες πτήσεων και ναυσιπλοΐας, η θεσμοθέτηση προβλέψιμων διαδικασιών στο θέατρο Αιγαίου–Ανατολικής Μεσογείου είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια σύντομη ένταση και μια ανεξέλεγκτη κρίση. Η Ελλάδα πρέπει να επιδιώξει μόνιμες ρυθμίσεις deconfliction που δεν θα εξαρτώνται από την εκάστοτε «καλή στιγμή» των διμερών σχέσεων. [5]
Εδώ προκύπτουν και οι τρεις ελληνικές «κόκκινες γραμμές» για μια Σύνοδο στην Τουρκία:
- Καμία αποδοχή διατύπωσης που, στο όνομα της ενότητας, θολώνει βασικές αρχές ασφάλειας πτήσεων/ναυσιπλοΐας.
- Καμία σύνδεση νατοϊκών αποφάσεων με διμερή ανταλλάγματα σε προμήθειες οπλικών συστημάτων που αλλοιώνουν την ισορροπία δυνάμεων.
- Καμία υποβάθμιση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών της Ανατολικής Μεσογείου σε «ευχές», χωρίς συγκεκριμένα επιχειρησιακά και χρηματοδοτικά εργαλεία.
Αντιστοίχως, τα μετρήσιμα «ναι» που οφείλει να διεκδικήσει η Αθήνα είναι απολύτως συμβατά με όσα η Συμμαχία έχει ήδη θεσπίσει: ρητές αναφορές σε σεβασμό κυριαρχίας (όπως καταγράφονται στα στρατηγικά κείμενα), επιχειρησιακή ενίσχυση της νοτιοανατολικής πτέρυγας (στο πνεύμα των Περιφερειακών Σχεδίων του Βίλνιους) και συγκεκριμένα σχήματα προστασίας θαλάσσιων υποδομών (όπως προωθήθηκαν μετά τη Μαδρίτη). Με άλλα λόγια, η Ελλάδα δεν ζητά εξατομικευμένες ρυθμίσεις· ζητά συνέπεια. [3][1]
Η ένσταση ότι «το ΝΑΤΟ δεν ασχολείται με νομικές διαφορές» απαντάται εύκολα: κανείς δεν ζητά διαιτησία. Αυτό που ζητά η Αθήνα είναι η πολιτική και επιχειρησιακή εφαρμογή κανόνων που σώζουν ζωές και προλαμβάνουν κρίσεις.
Η Συμμαχία που στηρίζει την Ουκρανία στο όνομα της κυριαρχίας δεν μπορεί να αδιαφορεί όταν κανόνες ασφάλειας παραβιάζονται μεταξύ Συμμάχων. [2]
Στο τέλος της ημέρας, η Σύνοδος στην Τουρκία είναι μια δοκιμασία ωριμότητας. Για την Άγκυρα, ως οικοδεσπότη που μπορεί να επενδύσει στη θεσμικότητα αντί στις αιχμηρές χειρονομίες. Για την Αθήνα, που πρέπει να επιμείνει νηφάλια αλλά ανυποχώρητα σε τρεις λέξεις: κανόνες, αποτροπή, ανθεκτικότητα. Και για το ίδιο το ΝΑΤΟ, που καλείται να αποδείξει ότι η ενότητα δεν είναι ευφημισμός για την ασάφεια.
Υποσημειώσεις – Πηγές:
[1] NATO Strategic Concept (Madrid 2022).
[2] Madrid Summit Declaration (2022).
[3] Vilnius Summit Communiqué (2023).
[4] NATO topic page: Critical Undersea Infrastructure.