.png)
Η προσφορά της φον ντερ Λάιεν να καταστήσει τον Καναδά συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ είναι πρωτοφανής. Θα μπορούσε να λειτουργήσει;
Αυτή η συνθήκη θα μπορούσε να δανειστεί την κεντρική συμφωνία του Ευρωπαϊκoύ Οικονομικού Χώρου - ΕΟΧ: πρόσβαση σε επιλεγμένα μέρη της ενιαίας αγοράς με αντάλλαγμα την υιοθέτηση και την επιβολή κοινών κανόνων, την αποδοχή μηχανισμών επιτήρησης και επίλυσης διαφορών, την οικονομική συνεισφορά σε ορισμένα κοινά προγράμματα και την παροχή εγγυήσεων στην ΕΕ σχετικά με την εφαρμογή.
Η πρόεδρος της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξέπληξε τις Βρυξέλλες και τον
κόσμο κατά τη διάρκεια της ομιλίας της για την Κατάσταση της Ένωσης το 2026,
αφήνοντας να εννοηθεί ότι θέλει να δει τον Καναδά ως συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ.
Η πρόεδρος του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, μέλος του κεντροδεξιού κόμματος της
φον ντερ Λάιεν από τη Μάλτα, τάχθηκε υπέρ της ιδέας. Υποστήριξε ότι η Αυστραλία
και η Νέα Ζηλανδία - οι οποίες, όπως η Μάλτα και ο Καναδάς, είναι χώρες της
Κοινοπολιτείας - θα μπορούσαν επίσης να είναι υποψήφιες για την κατηγορία των
συνδεδεμένων μελών της ΕΕ, η οποία δεν έχει ακόμη οριστεί.
Ενώ είναι
δυνητικά ελκυστική, η ιδέα δεν είναι ούτε απλή ούτε καλά κατανοητή εκτός των
κύκλων πολιτικής της ΕΕ. Προς το παρόν, είναι μόνο ένα πολιτικό σύνθημα.
Το πλησιέστερο
υπάρχον μοντέλο είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος, στον οποίο συμμετέχουν η
Νορβηγία, η Ισλανδία και το μικροσκοπικό Λιχτενστάιν, ως τρόπος πρόσβασης στην
ενιαία αγορά και τον κανονιστικό χώρο της Ευρώπης.
Εδώ, το POLITICO εξηγεί γιατί είναι τόσο δύσκολο να
πλησιάσει κανείς στην ένταξη στην ΕΕ, και ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις θα
απέρρεαν από οποιαδήποτε χώρα που επιδιώκει ένα τόσο στενό σύνολο δεσμών:
Τι θα σήμαινε η συνδεδεμένη ένταξη στην ΕΕ;
Η πρόταση της
Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν γίνεται καλύτερα κατανοητή ως πρόσκληση για τον
σχεδιασμό μιας νέας ρύθμισης για βαθύτερες σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των
έμπιστων εταίρων της.
Κάτι βαθύτερο από
μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, λιγότερο πολιτικά απαιτητικό από την πλήρη
ένταξη στην ΕΕ και ενδεχομένως αρκετά ευρύ ώστε να καλύπτει το εμπόριο, την
άμυνα, την ενέργεια, την τεχνητή νοημοσύνη, την έρευνα και την εκπαίδευση.
Αυτό πιθανότατα
θα απαιτήσει χρόνια συζητήσεων — ορισμένες υποψήφιες χώρες της ΕΕ, όπως η
Τουρκία, διαπραγματεύονται εδώ και δεκαετίες χωρίς να πλησιάζουν την ένταξη.
Η φράση
«συνδεδεμένο μέλος» ακούγεται σαν ένα καθιερωμένο σκαλί στην κλίμακα των μελών
της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Δεν είναι. Είναι μια πολιτική έννοια χωρίς νομική
υπόσταση, προς το παρόν.
Ωστόσο, η ιδέα έχει αποκτήσει πολιτικό έδαφος την τελευταία δεκαετία, καθώς η Βρετανία προσπάθησε να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με την ΕΕ, ψηφίζοντας τελικά υπέρ της αποχώρησής της από την Ένωση, και καθώς οι ηγέτες συζήτησαν τρόπους για να φέρουν την Ουκρανία πιο κοντά στην ΕΕ μετά τις ρωσικές εισβολές το 2014 και το 2022.
Τι είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος - ΕΟΧ;
Το πλησιέστερο
υπάρχον μοντέλο στην συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός
Χώρος .
Ο ΕΟΧ συνδέει τις
27 χώρες της ΕΕ με τρία μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών: την
Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία.
Δίνει στις τρεις
αυτές χώρες πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, η οποία βασίζεται στην ελεύθερη
κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ατόμων εντός των συνόρων του μπλοκ.
Καλύπτει επίσης τομείς όπως ο ανταγωνισμός, οι κρατικές επιδοτήσεις, η προστασία
των καταναλωτών, οι περιβαλλοντικοί κανόνες, το εταιρικό δίκαιο, η εκπαίδευση
και η έρευνα.
Πώς διαφέρει αυτό από μια εμπορική συμφωνία;
Ο πυρήνας της
ένταξης στην ΕΕ είναι η δέσμευση στον κοινό κανονιστικό της χώρο.
Εάν η ΕΕ
υιοθετήσει έναν νέο κανόνα για τη διαχείριση ψηφιακών υπηρεσιών ή τον
περιορισμό ενός χρηματοπιστωτικού προϊόντος, μια χώρα του ΕΟΧ θα πρέπει στη
συνέχεια να εφαρμόσει τον κανόνα ή μια εκδοχή του στο δικό της νομικό σύστημα
για να παραμείνει συμμορφούμενη με τον ΕΟΧ.
Υπάρχουν διάφοροι
τρόποι με τους οποίους μπορεί να συμβεί αυτό. Οι κανονισμοί της ΕΕ εφαρμόζονται
γενικά άμεσα, ενώ οι οδηγίες καθορίζουν ένα αποτέλεσμα και αφήνουν στις εθνικές
αρχές μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια ως προς τον τρόπο επίτευξής του.
Πόσο καιρό θα μπορούσε να πάρει;
Δεν υπάρχει
προηγούμενο, οπότε είναι δύσκολο να το πούμε με σιγουριά.
Οι χώρες που
εντάσσονται στην ΕΕ χρειάζονται κατά μέσο όρο εννέα χρόνια για να ολοκληρώσουν
τις απαιτήσεις. Η Τουρκία ξεκίνησε τη διαδικασία το 1987 και σημείωσε μικρή
πρόοδο σε δύο δεκαετίες πριν η προσπάθεια εγκαταλειφθεί ανεπίσημα.
Χρειάστηκαν στο
Ηνωμένο Βασίλειο περισσότερα από τέσσερα χρόνια για να αποχωρήσει από την ένωση
και να επισημοποιήσει τη νέα εμπορική του συμφωνία.
Τα μέλη του ΕΟΠ
χρειάστηκαν περίπου τέσσερα χρόνια για να φτάσουν την ιδέα τους από τη σύλληψη
έως την υλοποίησή της.
Εγγεγραμμένοι με οφέλη
Το όφελος είναι η
πρόσβαση σε 450 εκατομμύρια καταναλωτές (ή σχεδόν 500 εκατομμύρια αν ο Καναδάς
εντασσόταν στο σύστημα)· το κόστος είναι η απώλεια της ελευθερίας ρύθμισης
σύμφωνα με τις εθνικές προτιμήσεις.
Οι χώρες εκτός ΕΕ
σε αυτό το σύστημα είναι, στην πραγματικότητα, φορείς λήψης κανόνων και όχι
φορείς διαμόρφωσης κανόνων.
Δεν πρόκειται για
πλήρη αποκλεισμό. Αξιωματούχοι από τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λιχτενστάιν
μπορούν να συμμετέχουν στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της ΕΕ και να σχολιάζουν
κατά την προετοιμασία της νομοθεσίας. Αλλά αυτή δεν είναι Eurovision: Οι αξιωματούχοι από τρίτες χώρες δεν
έχουν επίσημη επιρροή ή ψήφο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Η ένταξη στον ΕΟΧ
δεν σημαίνει επίσης ένταξη σε κάθε μέρος της ΕΕ — τα μέλη διατηρούν ουσιαστική
αυτονομία. Η ρύθμιση εξαιρεί την τελωνειακή ένωση της ΕΕ, την κοινή εμπορική
πολιτική, την κοινή γεωργική και αλιευτική πολιτική, το μεγαλύτερο μέρος της
συνεργασίας στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, την
εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας, τη φορολογία και το ευρώ.
Ποια είναι η σχέση που έχει τώρα το Ηνωμένο Βασίλειο με την ΕΕ;
Το Ηνωμένο
Βασίλειο είναι τρίτη χώρα εκτός της ενιαίας αγοράς και της τελωνειακής ένωσης
της ΕΕ.
Στο πλαίσιο αυτό,
η Μεγάλη Βρετανία (Αγγλία, Σκωτία και Ουαλία) έχει κανονιστική ανεξαρτησία, ενώ
η Βόρεια Ιρλανδία διατηρεί μερική ευθυγράμμιση με την ενιαία αγορά.
Η Συμφωνία Εμπορίου
και Συνεργασίας του
Ηνωμένου Βασιλείου παρέχει εμπορικές συναλλαγές χωρίς δασμούς και ποσοστώσεις
σε επιλέξιμα αγαθά μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση
ότι τα εν λόγω αγαθά πληρούν τις απαιτήσεις των κανόνων καταγωγής. Δεν
αναδημιουργεί εμπόριο χωρίς τριβές.
Οι επιχειρήσεις
αντιμετωπίζουν απαιτήσεις τελωνειακών διασαφήσεων, συνοριακών ελέγχων και
πιστοποίησης προϊόντων. Η συμφωνία προσφέρει περιορισμένη συνεργασία στις
υπηρεσίες και το ψηφιακό εμπόριο, αντί για την ευρεία πρόσβαση στην αγορά που
απολαμβάνουν τα μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
Η Βόρεια Ιρλανδία
κατέχει μια ιδιαίτερη θέση. Σύμφωνα με το
Πλαίσιο του Ουίνδσορ ,
παραμένει ευθυγραμμισμένη με ένα περιορισμένο σύνολο κανόνων της ΕΕ που
καλύπτουν εμπορεύματα, τελωνεία, αγροδιατροφικά προϊόντα, φάρμακα και συναφείς
τομείς. Αυτό συμβαίνει επειδή η Βόρεια Ιρλανδία μοιράζεται χερσαία σύνορα με τη
Δημοκρατία της Ιρλανδίας.
Τι θα μπορούσαν να περιμένουν ο Καναδάς και η Αυστραλία εάν προχωρήσει η διαδικασία της συνδεδεμένης ένταξης;
Η Οτάβα ή η
Καμπέρα θα χρειάζονταν μια συνθήκη προσαρμοσμένη στη γεωγραφία, την οικονομική
δομή και τις πολιτικές τους προτεραιότητες.
Αυτή η συνθήκη θα
μπορούσε να δανειστεί την κεντρική συμφωνία του ΕΟΧ: πρόσβαση σε επιλεγμένα
μέρη της ενιαίας αγοράς με αντάλλαγμα την υιοθέτηση και την επιβολή κοινών
κανόνων, την αποδοχή μηχανισμών επιτήρησης και επίλυσης διαφορών, την
οικονομική συνεισφορά σε ορισμένα κοινά προγράμματα και την παροχή εγγυήσεων
στην ΕΕ σχετικά με την εφαρμογή.
Θα μπορούσε
επίσης να είναι πιο περιορισμένο. Η λίστα με τα κύρια ενδιαφέροντα του Μαρκ
Κάρνεϊ, σε ομιλία του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Πέμπτη, προτείνει τη
συμμετοχή σε τομείς στην ενιαία αγορά της ΕΕ, αντί για τη χονδρική. Για
παράδειγμα: ενεργειακή πολιτική, αμυντικές προμήθειες, τεχνητή νοημοσύνη,
διάστημα, ψηφιακό εμπόριο και το σύστημα ανταλλαγών εκπαίδευσης Erasmus+.
Ποιες μελλοντικές οδοί έχει η ΕΕ για τον ορισμό της συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους;
Οι Συνθήκες της
ΕΕ της επιτρέπουν ήδη να συνάπτει συμφωνίες σύνδεσης με τρίτες χώρες που
περιλαμβάνουν αμοιβαία δικαιώματα, κοινή δράση και ειδικές διαδικασίες. Το άρθρο 217 της
Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ παρέχει τη νομική βάση για αυτό το είδος εξατομικευμένης σχέσης.
Ποιο είναι το πιθανό πολιτικό κόστος της συνδεδεμένης ένταξης στην ΕΕ;
Εκτός από τυχόν
εγχώριες αντιδράσεις από ομάδες συμφερόντων ή ψηφοφόρους που είναι καχύποπτοι
απέναντι σε διεθνείς οργανισμούς, επαχθείς κανονισμούς και ελεύθερο εμπόριο —
υπάρχει πάντα ο κίνδυνος επιβολής πολιτικών κυρώσεων από υπερδυνάμεις που είναι
επιφυλακτικές απέναντι στην εμπορική και κανονιστική εμβέλεια της ΕΕ.
